Słownik

Kluczowym celem budo­wy i roz­wo­ju tego słow­ni­ka, jest zapew­nie­nie jed­no­znacz­no­ści tre­ści publi­ko­wa­nych na tym blo­gu. Słownik ten wyko­rzy­stu­ję tak­że do zapew­nie­nia jed­no­znacz­no­ści moich opra­co­wań poza tym blo­giem, oraz jed­no­znacz­no­ści tre­ści umów zawie­ra­nych z nabyw­ca­mi moich usług. Źródłem przy­to­czo­nych tu defi­ni­cji są ofi­cjal­ne słow­ni­ki, w szcze­gól­no­ści Słownik Języka Polskiego. Definicje spe­cja­li­stycz­ne mają poda­ne wła­sne źró­dła (recen­zo­wa­ne publi­ka­cje nauko­we, ency­klo­pe­die, patrz Bibliografia)..

Kliknięcie na nazwę poję­cia pozwa­la poznać peł­ną treść defi­ni­cji a odsy­łacz do szcze­gó­łów prze­kie­ru­je tak­że na powią­za­ne tema­tycz­nie artykuły. 

  • abs­trak­cja
    opis z pew­nej nazwa­nej per­spek­ty­wy lub w okre­ślo­nym kon­tek­ście, pole­ga­ją­cy na pomi­nię­ciu nie­istot­nych w tym kon­tek­ście szcze­gó­łów, co pozwa­la na spoj­rze­nie z okre­ślo­ne­go punk­tu widze­nia i na wyż­szym pozio­mie ogól­no­ści (źr. OMG spec. MDA); w filo­zo­fii for­ma uprosz­czo­ne­go wyra­że­nia w okre­ślo­nym kon­tek­ście; abs­tra­hu­je­my od cze­goś” (Stokhof et al., 2011) 
  • admi­ni­stra­tor
    oso­ba lub insty­tu­cja zarzą­dza­ją­ca czymś (s.j.p.), tak­że usta­la­ją­ca i egze­kwu­ją­ca okre­ślo­ne zwią­za­ne z tym zasa­dy (nie jest to więc potocz­nie wyko­naw­ca czyn­no­ści kon­fi­gu­ra­cyj­nych opro­gra­mo­wa­nie, wyko­ny­wa­nych poza jego nor­mal­ny­mi, prze­zna­czo­ny­mi do tego, funk­cjo­nal­no­ścia­mi, patrz: usłu­ga apli­ka­cji), patrz tak­że admi­ni­stra­tor danych osobowych 
  • admi­ni­stra­tor danych osobowych
    zgod­nie z ogól­nym roz­po­rzą­dze­niem o ochro­nie danych (RODO) jest to oso­ba fizycz­na lub praw­na, organ publicz­ny, jed­nost­ka lub inny pod­miot, któ­ry samo­dziel­nie lub wspól­nie z inny­mi usta­la cele i spo­so­by prze­twa­rza­nia danych osobowych 
  • agent
    sys­tem kom­pu­te­ro­wy (pro­gram) umiesz­czo­ny w okre­ślo­nym śro­do­wi­sku, któ­ry jest zdol­ny do ela­stycz­ne­go, auto­no­micz­ne­go dzia­ła­nia, aby zre­ali­zo­wać cele dla któ­rych został stwo­rzo­ny (??An agent is a com­pu­ter sys­tem, situ­ated in some envi­ron­ment, that is capa­ble of fle­xi­ble auto­no­mo­us action in order to meet its design objec­ti­ves.?? (Jennings et al.,1998)
  • agent-based mode­ling
    mode­lo­wa­nie zorien­to­wa­ne na budo­wa­nie sys­te­mów jako kolek­cji auto­no­micz­nych obiek­tów zwa­nych agen­ta­mi, każ­dy agent sam oce­nia oto­cze­nia i podej­mu­je decy­zje wg. swo­ich wewnętrz­nych reguł, meto­da bazu­je na ogól­nej teo­rii sys­te­mów, meto­da wyko­rzy­sty­wa­na jest w wie­lu róż­nych dzie­dzi­nach nauki do symu­lo­wa­nia sys­te­mów spo­łecz­nych, tak­że w socjo­lo­gii (Bonabeau, 2002) czy eko­no­mii (Fonseca-Statter, 2015) 
  • agre­gat
    wzo­rzec archi­tek­to­nicz­ny, spo­pu­la­ry­zo­wa­ny wraz z wzor­ca­mi DDD E.Evansa [Evans, E. (2003). Domain-Driven Design. Pearson Education (US).], gene­ral­nie sta­no­wi sobą kla­sy­fi­ka­tor struk­tu­ral­ny, czy­li taki, któ­ry ma nie­try­wial­ną wewnętrz­ną struk­tu­rę (patrz UML, v.2.5.1, rozdz, 11, 2017-12-05); u Evansa (i nie tylo) jest spro­wa­dza­ny do struk­tu­ry drze­wia­stej połą­czo­nej związ­ka­mi całość-część; gene­ral­nie jest to kla­sy­fi­ka­tor struk­tu­ral­ny, któ­re­go korzeń musi mieć toż­sa­mość, gdyż jest to iden­ty­fi­ka­tor tego kla­sy­fi­ka­to­ra, pozo­sta­łe jego ele­men­ty (parts) to struk­tu­ra atry­bu­tów, któ­rych war­to­ścia­mi mogą być kolej­ne obiek­ty, w szcze­gól­no­ści typu Value (patrz UML, v.2.5.1, rozdz, 8, 2017-12-05); typo­wym przy­kła­dem agre­ga­tów są struk­tu­ry repre­zen­tu­ją­ce kon­struk­cje mecha­nicz­ne lub struk­tu­ry zło­żo­nych dokumentów 
  • aksjo­mat
    aksjo­mat [gr. axí?ma < axió? ?cenię wyso­ko?, ?przyj­mu­ję za wia­ry­god­ne?, ?wie­rzę?], pew­nik, log. takie twier­dze­nie danej teo­rii deduk­cyj­nej, któ­re zosta­ło przy­ję­te bez dowo­du i sta­no­wi pod­sta­wę dowo­dów innych twierdzeń; 
  • ana­li­tyk biz­ne­so­wy
    oso­ba potra­fią­ca zro­zu­mieć i udo­ku­men­to­wać dzia­ła­nia klien­ta oraz zasu­ge­ro­wać roz­wią­za­nia zgło­szo­nych pro­ble­mów lub spo­so­bów reali­za­cji celów; doku­men­ta­cja ana­li­zy biz­ne­so­wej opi­su­je: pro­ce­sy, struk­tu­ry orga­ni­za­cyj­ne, ogra­ni­cze­nia, dane i sys­te­my (źr. IIBA​.org)
  • ana­li­tyk sys­te­mów
    reali­za­tor pro­gra­mu ana­li­zy sys­te­mo­wej, oso­ba sto­su­ją­ca ana­li­zę sys­te­mo­wą do roz­wią­zy­wa­nia pro­ble­mów; cechy ana­li­ty­ka sys­te­mów: myśle­nie alter­na­tyw­ne, czy­li zdol­ność cią­głe­go dostrze­ga­nia alter­na­tyw­nych roz­wią­zań, myśle­nie anty­cy­pa­cyj­ne, czy­li zdol­ność prze­wi­dy­wa­nia dal­szych skut­ków pro­po­no­wa­nych roz­wią­zań pro­ble­mow prak­tycz­nych, myśle­nie pro­ba­bi­li­stycz­ne i posy­bi­li­stycz­ne, czy­li zdol­ność ana­li­zo­wa­nia obiek­tów w kate­go­riach nie­pew­no­ści i ryzy­ka oraz moż­li­wo­ści, Celem ana­li­ty­ka sys­te­mów nie jest stwier­dze­nie jaka powin­na być decy­zja, lecz przed­sta­wie­nie okre­ślo­nych reko­men­da­cji opar­tych wca­le nie na jego war­to­ścio­wa­niu. Gdyby tak nie było, nie speł­niał by on roli ana­li­ty­ka, lecz dorad­cy. (Sienkiewicz, 1994).
  • ana­li­za
    roz­pa­try­wa­nie jakie­goś pro­ble­mu, zja­wi­ska z róż­nych stron w celu jego zro­zu­mie­nia lub wyja­śnie­nia; też: wyja­śnie­nie lub opis, będą­ce wyni­kiem takie­go roz­pa­try­wa­nia; meto­da badaw­cza pole­ga­ją­ca na wyod­ręb­nie­niu z danej cało­ści jej ele­men­tów i bada­niu każ­de­go z osob­na (źr. SJP); pro­ces izo­lo­wa­nia lub powro­tu do tego, co jest bar­dziej fun­da­men­tal­ne, za pomo­cą któ­re­go coś, począt­ko­wo trak­to­wa­ne jak fak­ty, moż­na wyja­śnić lub zre­kon­stru­ować, wyja­śnie­nie lub rekon­struk­cja czę­sto są następ­nie pre­zen­to­wa­ne jako pro­ces syn­te­zy. (źr. Encyklopedia filozofii) 
  • ana­li­za biz­ne­so­wa
    sfor­ma­li­zo­wa­na ana­li­za sys­te­mo­wa orga­ni­za­cji i powią­za­nych z nią pod­mio­tów biz­ne­so­wych, pro­wa­dzo­na w celu stwo­rze­nia mode­lu ich funk­cjo­no­wa­nia i zro­zu­mie­nia zasad dzia­ła­nia; bar­dzo czę­sto pro­wa­dzo­na w celu oce­ny wpły­wu pla­no­wa­nych zmian i wyspe­cy­fi­ko­wa­nia wyma­gań w sto­sun­ku do pla­no­wa­ne­go do wdro­że­nia roz­wią­za­nia, w szcze­gól­no­ści tech­no­lo­gii infor­ma­cyj­nych i infor­ma­tycz­nych (opr. wł. na pod­sta­wie www​.iiba​.org)
  • ana­li­za systemowa
    (tak­że bada­nia sys­te­mo­we), inter­dy­scy­pli­nar­na dzie­dzi­na nauki i dzia­łal­no­ści prak­tycz­nej, zwią­za­na z podej­mo­wa­niem decy­zji doty­czą­cych m.in. two­rze­nia i dzia­ła­nia zło­żo­nych sys­te­mów techn., pro­duk­cyj­nych, ekon.-społ., z uwzględ­nie­niem róż­no­rod­nych, na ogół sprzecz­nych, aspek­tów ich dzia­ła­nia, szcze­gól­nie w warun­kach nie­pew­no­ści, ewen­tu­al­nie przy ist­nie­niu wie­lu ośrod­ków decy­zyj­nych (źr.: Encyklopedia PWN) w nauce pro­ces gene­ra­li­za­cji pole­ga­ją­cy na wyod­ręb­nie­niu, z bada­nej rze­czy­wi­sto­ści, skoń­czo­nej licz­by jej ele­men­tów lub ich klas oraz ich cech, w celu opi­sa­nia mecha­ni­zmu jej zacho­wa­nia ; w zarzą­dza­niu jest for­mal­nym i jaw­nym bada­niem wspo­ma­ga­ją­cym dzia­ła­nia osób odpo­wie­dzial­nych za decy­zje lub linie postę­po­wa­nia w okre­ślo­nej sytu­acji cha­rak­te­ry­zu­ją­cej się nie­pew­no­ścią; ma ona na celu okre­śle­nie pożą­da­ne­go dzia­ła­nia lub linii postę­po­wa­nia przez roz­po­zna­nie i roz­wa­że­nie dostęp­nych warian­tów i oraz porów­na­nie ich prze­wi­dy­wa­nych następstw; skła­da się z czte­rech eta­pów: (1) zba­da­nie celów pla­no­wa­ne­go postę­po­wa­nia, (2) zba­da­nie moż­li­wych spo­so­bów osią­gnię­cia celu, (3) oce­na pozy­tyw­nych i nega­tyw­nych skut­ków każ­de­go z warian­tów, (4) porów­na­nie warian­tów w spo­sób umoż­li­wia­ją­cy wybór roz­wią­za­nia, (Edward S. Quade, Wydanie Praca zbio­ro­wa Findejsen 1985). 
  • apli­ka­cja
    kom­pu­te­ro­wy pro­gram użyt­ko­wy (źr. sł. j. pol­skie­go PWN)
  • arche­typ
    for­mal­na i uni­wer­sal­na (re-usa­ble), dzie­dzi­no­wa defi­ni­cja poję­cia prze­zna­czo­na do wyko­rzy­sta­nia w dzie­dzi­no­wych mode­lach poję­cio­wych, two­rzo­na w celu stan­da­ry­za­cji pojęć i odse­pa­ro­wa­nia dzie­dzi­no­wych mode­li infor­ma­cyj­nych od mode­li sys­te­mów (źr. OMG​.org, w języ­ku pol­skim: pierwowzór).
  • archi­tekt oprogramowania
    eks­pert w dzie­dzi­nie opro­gra­mo­wa­nia, któ­ry doko­nu­je wyso­ko­po­zio­mo­wych wybo­rów doty­czą­cych projektu 
  • archi­tek­tu­ra biznesowa
    opis przed­sta­wia­ją­cy cało­ścio­wo struk­tu­rę dzia­ła­nia i zaso­by wewnętrz­ne orga­ni­za­cji z per­spek­ty­wy jej stra­te­gii i sto­so­wa­nych tak­tyk (źr. http://​bawg​.omg​.org, http://​www​.busi​nessar​chi​tec​tu​re​in​sti​tu​te​.org), tak­że McDavid, D. W. (1999). A stan­dard for busi­ness archi­tec­tu­re descrip­tion. IBM Systems Journal, 38(1), 12?31. doi: 10.1147/sj.381.0012
  • archi­tek­tu­ra informacji
    prak­ty­ka decy­do­wa­nia o tym, jak upo­rząd­ko­wać infor­ma­cje aby były zro­zu­mia­łe; uzna­jąc, że infor­ma­cja do zro­zu­mia­łe (mają­ce zna­cze­nie) dla czło­wie­ka dane, archi­tek­tu­ra infor­ma­cji to spo­sób orga­ni­za­cji danych. 
  • archi­tek­tu­ra korporacyjna
    logi­ka zor­ga­ni­zo­wa­nia pro­ce­sów biz­ne­so­wych i zaso­bów IT, odzwier­cie­dla­ją­ca wyma­ga­nia na inte­gra­cję i stan­da­ry­za­cję jakie sta­wia model ope­ra­cyj­ny orga­ni­za­cji (źr. Enterprise Architecture As Strategy: Creating a Foundation for Business Execution, August 1, 2006, Jeanne W. Ross, Peter Weill, David Robertson). (opra­co­wa­nie wła­sne na pod­sta­wie Czym jest Architektura Korporacyjna (A.Sobczak, 2011)). 
  • archi­tek­tu­ra opro­gra­mo­wa­nia
    zbiór fun­da­men­tal­nych decy­zji doty­czą­cych apli­ka­cji lub roz­wią­za­nia, zapro­jek­to­wa­nych by spro­stać ocze­ki­wa­nej jako­ści pro­duk­tu (wyma­ga­nia archi­tek­to­nicz­ne); archi­tek­tu­ra zawie­ra głów­ne kom­po­nen­ty, ich klu­czo­we para­me­try, opis współ­pra­cy (inte­rak­cje i zacho­wa­nie) pozwa­la­ją­ce osią­gnąć wyma­ga­ną jakość pro­duk­tu; archi­tek­tu­ra może opi­sy­wać, i czę­sto tak jest, wie­le róż­nych pozio­mów szcze­gó­ło­wo­ści zależ­nie od zło­żo­no­ści i wiel­ko­ści pro­jek­tu (źr. SOA Patterns, Arnon Rotem-Gal-Oz, wyd. Manning 2012r.)
  • archi­tek­tu­ra sys­te­mu
    struk­tu­ra kom­po­nen­tów sys­te­mu i ich wza­jem­ne związ­ki w posta­ci mode­lu, wyra­żo­na w okre­ślo­nej nota­cji (J. Żeliński, Zastosowanie nota­cji UML i Ogólnej Teorii Systemów w mode­lo­wa­niu odpo­wie­dzi sys­te­mów, 2019)
  • arte­fakt biz­ne­so­wy
    abs­trak­cja (nazwa) repre­zen­tu­ją­ca kate­go­rię lub pod­ka­te­go­rię (kla­sę) biz­ne­so­wą uży­wa­na jako poję­cie do budo­wy bazy wie­dzy o orga­ni­za­cji np. pro­ces, zdol­ność do, poten­cjał biz­ne­so­wy, komór­ka orga­ni­za­cyj­na (źr. http://​www​.omgwi​ki​.org/​b​a​w​g​/​d​o​k​u​.​p​h​p​?​i​d​=​g​l​o​s​s​ary)
  • arti­fact-cen­tric paradigm
    para­dyg­mat zakła­da­ją­cy, że każ­da fir­ma, nie­za­leż­nie od tego, jakie fizycz­ne towa­ry lub usłu­gi wytwa­rza, opie­ra się na doku­men­ta­cji han­dlo­wej; musi ona zapi­sy­wać szcze­gó­ły tego, co wytwa­rza w posta­ci kon­kret­nych infor­ma­cji; arte­fak­ty biz­ne­so­we są mecha­ni­zmem do zapi­su tych infor­ma­cji w jed­nost­kach, któ­re są kon­kret­ne, iden­ty­fi­ko­wal­ne, samo­opi­su­ją­ce się i nie­po­dziel­ne; jest to kon­cep­cja arte­fak­tów, czy­li obiek­tów seman­tycz­nych, w kon­tek­ście tech­ni­ki kon­stru­owa­nia for­mal­nych, ale intu­icyj­nych opi­sów ope­ra­cyj­nych przed­się­bior­stwa: arte­fak­ty biz­ne­so­we (lub doku­men­ta­cja biz­ne­so­wa) sta­no­wią pod­sta­wę dla fak­to­ry­za­cji wie­dzy. Nigam, A., & Caswell, N. S. (2003). Business arti­facts: An appro­ach to ope­ra­tio­nal spe­ci­fi­ca­tion. IBM Systems Journal, 42(3), 428?445. https://​doi​.org/​1​0​.​1​1​4​7​/​s​j​.​4​2​3​.​0​428
  • aso­cja­cja
    patrz: zwią­zek
  • ato­mo­wy pro­ces biz­ne­so­wy
    patrz: ele­men­tar­ny pro­ces biznesowy
  • audyt
    nie­za­leż­na oce­na danej orga­ni­za­cji, sys­te­mu, pro­ce­su, pro­jek­tu lub pro­duk­tu; przed­miot audy­tu jest bada­ny pod wzglę­dem zgod­no­ści z okre­ślo­ny­mi stan­dar­da­mi, wzor­ca­mi, lista­mi kon­tro­l­ny­mi, prze­pi­sa­mi pra­wa, nor­ma­mi lub prze­pi­sa­mi wewnętrz­ny­mi orga­ni­za­cji (poli­ty­ki, procedury
  • bada­nia podstawowe
    ory­gi­nal­ne pra­ce badaw­cze eks­pe­ry­men­tal­ne lub teo­re­tycz­ne podej­mo­wa­ne przede wszyst­kim w celu zdo­by­wa­nia nowej wie­dzy o pod­sta­wach zja­wisk i obser­wo­wal­nych fak­tów bez nasta­wie­nia na bez­po­śred­nie zasto­so­wa­nie komer­cyj­ne (źr. Ustawa z dnia 15 stycz­nia 2015 r. o zmia­nie usta­wy o zasa­dach finan­so­wa­nia nauki oraz nie­któ­rych innych ustaw.) 
  • bada­nia stosowane
    pra­ce badaw­cze podej­mo­wa­ne w celu zdo­by­cia nowej wie­dzy, zorien­to­wa­ne przede wszyst­kim na zasto­so­wa­nie w prak­ty­ce (źr. Ustawa z dnia 15 stycz­nia 2015 r. o zmia­nie usta­wy o zasa­dach finan­so­wa­nia nauki oraz nie­któ­rych innych ustaw) 
  • baza doku­men­to­wa
    (doku­men­to­wa baza danych) typ bazy NoSQL, naj­bar­dziej zna­ną bazą doku­men­to­wą jest MongoDB, bazy tego typu prze­cho­wu­ją dane w posta­ci struk­tu­ral­nych (np. JSON, XML) lub nie­struk­tu­ral­nych cią­gów zna­ków, zale­ta­mi baz doku­men­to­wych są: nawet 1000 krot­nie krót­szy czas pobra­nia doku­men­tu w sto­sun­ku do baz RDBMS (rela­cyj­ne bazy danych), intu­icyj­ny model danych (natu­ral­ne doku­men­ty), moż­li­wość dyna­micz­nej zmia­ny struk­tu­ry danych bez koniecz­no­ści inge­ren­cji w już zebra­ne dane i ich struk­tu­ry, powszech­ność i uni­wer­sal­ność for­ma­tów takich XML i JSON, peł­na zgod­ność z sys­te­ma­mi obiek­to­wy­mi (nie jest potrzeb­na war­stwa ORM), brak potrze­by sto­so­wa­nia języ­ków typu SQL. źr.: mongoDB. (2020, October). MongoDB Architecture Guide: Overview. A MongoDB White Paper. https://info-mongodb-com.s3.us-east‑1.amazonaws.com/MongoDB_Architecture_Guide.pdf?utm_campaign=Int_OC_MongoDB-Architecture-Guide_01_20_WW%20-%20Autoresponder&utm_medium=email&utm_source=eloqua&utm_term=Thank%20you%20for%20downloading%20the%20MongoDB%20Architecture%20Guide
  • BCE
    ana­li­tycz­ny wzo­rzec archi­tek­to­nicz­ny, (ang. Boundary, Control, Entity), zakła­da mode­lo­wa­nie struk­tu­ry dowol­nej apli­ka­cji z uży­ciem trzech blo­ków kon­struk­cyj­nych: Boundary (gra­ni­ca sys­te­mu, inter­fejs), Control (ste­ro­wa­nie, jedy­ne miej­sce reali­za­cji logi­ki sys­te­mu), Entity (trwa­ły byt, miej­sce prze­cho­wy­wa­nia infor­ma­cji, danych, pamięć); w UML są ste­reo­ty­py klas lub obiek­tów, wszyst­kie powin­ny mieć ope­ra­cje, mode­le abs­trak­cyj­ne mogę nie mieć atry­bu­tów; wzo­rzec może być sto­so­wa­ny tak­że do obiek­to­we­go mode­lo­wa­nia orga­ni­za­cji. (Kama et al., 2011; Żeliński, 2019) 
  • BMM
    Business Motivation Model, nota­cja opu­bli­ko­wa­na przez orga­ni­za­cję Object Management Group (https://​www​.omg​.org/​s​p​e​c​/​B​MM/), dostar­cza model poję­cio­wy do ana­li­zy, two­rze­nia, doku­men­to­wa­nia biz­ne­spla­nu i metod zarzą­dza­nia oraz sys­tem sym­bo­li pozwa­la­ją­cy two­rzyć dia­gra­my mode­lu­ją­ce ele­men­ty misji i wizji, stra­te­gii i celów biz­ne­so­wych orga­ni­za­cji, nota­cja BMM odwo­łu­je do nota­cji BPMNSBVR a tak­że do mode­li struk­tur orga­ni­za­cyj­nych, poni­żej szkie­let systemu: 
  • BPMN
    Business Process Model and Notation, sys­tem poję­cio­wy i gra­ficz­na nota­cja pozwa­la­ją­ca mode­lo­wać i doku­men­to­wać w gra­ficz­nej for­mie pro­ce­sy biz­ne­so­we i pro­ce­du­ry; pozwa­la tak­że na mode­lo­wa­nie i doku­men­to­wa­nie współ­pra­cy mie­dzy orga­ni­za­cja­mi. (spe­cy­fi­ka­cja: http://​www​.omg​.org/​s​p​e​c​/​B​P​MN/)
  • CIM
    ang. Computation Independent Model; pierw­szy etap pro­ce­su MDA (ang. Model Driven Architecture, model nie­za­leż­ny od tech­no­lo­gii prze­twa­rza­nia) (Model Driven Architecture (MDA) | Object Management Group, n.d.); zawie­ra model pro­ce­sów biz­ne­so­wych zorien­to­wa­ny na biz­nes (nie zawie­ra żad­nych tech­no­lo­gii) oraz ana­li­zę poję­cio­wą i regu­ły biz­ne­so­we (SBVR), ana­li­za poję­cio­wa jest naj­istot­niej­szym ele­men­tem CIM, gdyz zapew­nia jed­no­znacz­ność poję­cio­wą oraz spój­ny i nie­sprzecz­ny sys­tem pojęć: M. van Sinderen and P. Johnson (Eds.): IWEI 2011, LNBIP 76, pp. 146?162, 2011.? IFIP International Federation for Information Processing 2011 (patrz tak­że słow­nik IGI Global) 
  • dane
    fak­ty, licz­by, na któ­rych moż­na się oprzeć w wywo­dach, infor­ma­cje wyra­żo­ne w pew­nym języ­ku (s.j.p. ency­klo­pe­dia PWN)
  • decy­zja
    posta­no­wie­nie będą­ce wyni­kiem doko­na­nia wybo­ru (s.j.p.); decy­zja ? nawet bar­dzo skom­pli­ko­wa­na ? nie jest pro­ce­sem a zaist­nia­łym fak­tem, odpo­wie­dzią na zasta­ne warun­ki [przyp. J. Żeliński], (patrz tak­że tabli­ca decy­zyj­na” i drze­wo decyzyjne”)
  • deduk­cja
    [łac. deduc­tio ?wypro­wa­dze­nie?], log. rozu­mo­wa­nie (wnio­sko­wa­nie), któ­re posia­da cechę nie­za­wod­no­ści, tzn. od praw­dzi­wych prze­sła­nek pro­wa­dzi do praw­dzi­wych wnio­sków dzię­ki zasto­so­wa­niu nie­za­wod­nej regu­ły wnio­sko­wa­nia (wnio­sko­wa­nie); (patrz: sys­tem deduk­cyj­ny, rachu­nek zdań) wybra­ne pod­sta­wo­we regu­ły wnio­sko­wa­nia: pra­wo wyłą­czo­ne­go środ­ka (z dwóch zdań: zda­nia lub jego zaprze­cze­nia jed­no zawsze jest praw­dzi­we), pra­wo to jest odpo­wied­ni­kiem regu­ły ter­tium non datur (łac. trze­ciej moż­li­wo­ści nie ma)prawo sprzecz­no­ści, cza­sem tak­że pra­wo nie­sprzecz­no­ści (nie może być jed­no­cze­śnie praw­dzi­we zda­nie i jego zaprzeczenie)prawo sylo­gi­zmu, pra­wo prze­chod­no­ści impli­ka­cji (jeże­li z jed­ne­go zda­nia wyni­ka dru­gie i z dru­gie­go trze­cie, to z pierw­sze­go wyni­ka trzecie)prawa transpozycji:jeżeli z jed­ne­go zda­nia wyni­ka dru­gie, to z zaprze­cze­nia dru­gie­go wyni­ka zaprze­cze­nie pierw­sze­go, pra­wo to jest odpo­wied­ni­kiem ary­sto­te­le­sow­skiej regu­ły wnio­sko­wa­nia modus tol­len­do tol­lens (łac. spo­sób zaprze­cza­ją­cy przy pomo­cy zaprzeczenia)jeżeli z zaprze­cze­nia zda­nia wyni­ka dru­gie zda­nie, to z zaprze­cze­nia dru­gie­go wyni­ka pierw­sze, pra­wo to jest odpo­wied­ni­kiem ary­sto­te­le­sow­skiej regu­ły wnio­sko­wa­nia modus tol­len­do ponens (łac. spo­sób potwier­dza­ją­cy przy pomo­cy zaprzeczenia)jeżeli z jed­ne­go zda­nia wyni­ka zaprze­cze­nie dru­gie­go, to z dru­gie­go wyni­ka zaprze­cze­nie pierw­sze­go, pra­wo to jest odpo­wied­ni­kiem ary­sto­te­le­sow­skiej regu­ły wnio­sko­wa­nia modus ponen­do tol­lens (łac. spo­sób zaprze­cza­ją­cy przy pomo­cy potwierdzenia)prawo reduk­cji do absur­du (reduc­tio ad absur­dum): jeże­li z pierw­sze­go zda­nia wyni­ka jed­no­cze­śnie i dru­gie i zaprze­cze­nie dru­gie­go, to pierw­sze jest fał­szy­we­pra­wo Dunsa Szkota: jeże­li zda­nie jest fał­szy­we, to wyni­ka z nie­go każ­de inne zda­nie (nazy­wa­ne cza­sa­mi regu­łą manipulacji) 
  • defi­ni­cja
    (defi­ni­cja rów­no­ścio­wa) skła­da się z 3 czę­ści: 1. Definiendum (wyra­że­nia defi­nio­wa­ne­go), 2. Spójnika defi­ni­cyj­ne­go ? wyra­że­nia posta­ci: jest to, zna­czy, ozna­cza, nazy­wa­my deno­tu­je, zna­czy tyle samo, co, ewen­tu­al­nie funk­to­ra zda­nio­twór­cze­go ??? albo ?=?, 3. Definiensa (wyra­że­nia defi­niu­ją­ce­go); sens sło­wa ?rów­no­ścio­wa? w odnie­sie­niu do defi­ni­cji wią­że się w popraw­nej defi­ni­cji z rów­nym ( w zna­cze­niu takim samym) zakre­sem defi­nien­dum i defi­nien­sa; zna­cze­nie defi­nien­dum powin­no być takie same, jak defi­nien­sa. (Hołówka, 2012; Malinowski, 2019; Ziembiński, 2014) 
  • defi­ni­cja realna
    kla­sy­fi­ka­tor, odno­si się do desy­gna­tów (kon­kret­nych przed­mio­tów), a nie ich ozna­cze­nia w danym języ­ku (defi­ni­cja spra­woz­daw­cza), poda­je taką cha­rak­te­ry­sty­kę przed­mio­tu, któ­rą moż­na przy­pi­sać tyl­ko i wyłącz­nie dane­mu przed­mio­to­wi; defi­ni­cja real­na powin­na poda­wać cechy (kon­sty­tu­tyw­ne) przed­mio­tu; (zda­niem Zygmunta Ziembińskiego defi­ni­cje real­ne powsta­ją na pod­sta­wie mil­czą­ce­go zało­że­nia, doko­ny­wa­ne­go przez bada­czy, że jest moż­li­we i uda­ło się wydzie­lić przed­mio­ty zali­czo­ne do przed­mio­tów dane­go rodza­ju) (Hołówka, 2012; Malinowski, 2019; Ziembiński, 2014) (ang. inten­tio­nal definition) 
  • defi­ni­cja sprawozdawcza
    log. defi­ni­cja zda­ją­ca spra­wę z przy­ję­te­go w danym języ­ku spo­so­bu rozu­mie­nia zna­czeń wyra­zów (opi­so­wa) (Hołówka, 2012; Malinowski, 2019; Ziembiński, 2014) (ang. lexi­cal definitions) 
  • defi­ni­cja zakresowa
    enu­me­ra­cja, enu­me­ra­tor, jest two­rzo­na poprzez wyli­cze­nie (np. dzień tygo­dnia to ponie­dzia­łek, wto­rek, śro­da, czwar­tek, pią­tek, sobo­ta, nie­dzie­la) (Hołówka, 2012; Malinowski, 2019; Ziembiński, 2014) (ang. exten­sio­nal definition) 
  • dogmat
    twier­dze­nie przyj­mo­wa­ne za pew­ne i praw­dzi­we jedy­nie na mocy auto­ry­te­tu oso­by, któ­ra je wygłasza 
  • doksa­stycz­ny
    opar­ty na zało­że­niu (przy­pusz­cze­niu)
  • doku­ment
    mate­riał w posta­ci tek­stu, foto­gra­fii lub jaki­kol­wiek przed­miot, mają­cy war­tość dowo­do­wą lub infor­ma­cyj­ną (źr. SJP PWN), sta­no­wią­cy odręb­ną całość zna­cze­nio­wą zbiór danych upo­rząd­ko­wa­nych w okre­ślo­nej struk­tu­rze wewnętrz­nej, elek­tro­nicz­ny: zapi­sa­ny na infor­ma­tycz­nym nośni­ku danych (na podst. USTAWA z dnia 17 lute­go 2005 r. o infor­ma­ty­za­cji dzia­łal­no­ści pod­mio­tów reali­zu­ją­cych zada­nia publicz­ne), patrz tak­że: arti­fact-cen­tric para­digm; patrz tak­że: w uję­ciu prak­tycz­nym doku­men­ty spo­łecz­ne (doku­men­ty two­rzo­ne przez zbiór osób) są defi­nio­wa­ne jako zbio­ry powią­za­nych kom­po­nen­tów (lub frag­men­tów) two­rzo­nych przez wie­lu użyt­kow­ni­ków współ­pra­cu­ją­cych nad wspól­nym dzie­łem; są one two­rzo­ne w narzę­dziach takich jak wiki, blo­gi i fora, aby pośred­ni­czyć w koor­dy­na­cji sze­ro­ko roz­pro­szo­nej gru­py zaan­ga­żo­wa­nej w pra­cę na rzecz wspól­ne­go celu” (Williams, S. P., Mosen, J., & Schubert, P. (n.d.). The Structure of Social Documents. 10.) 
  • doku­ment elektroniczny
    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 23 lip­ca 2014 r. w spra­wie iden­ty­fi­ka­cji elek­tro­nicz­nej i usług zaufa­nia w odnie­sie­niu do trans­ak­cji elek­tro­nicz­nych na ryn­ku wewnętrz­nym oraz uchy­la­ją­ce dyrek­ty­wę 1999/93/WE, zwa­ne dalej ?elDAS?, w art. 3 pkt 35 defi­niu­je doku­ment elek­tro­nicz­ny jako każ­dą treść prze­cho­wy­wa­ną w posta­ci elek­tro­nicz­nej, w szcze­gól­no­ści tekst lub nagra­nie dźwię­ko­we, wizu­al­ne lub audio­wi­zu­al­ne. Rozporządzenie elDAS nie róż­ni­cu­je doku­men­tu ze wzglę­du na spo­sób jego spo­rzą­dze­nia. Upraszczając, każ­da treść w posta­ci elek­tro­nicz­nej jest w świe­tle elDAS – doku­men­tem elek­tro­nicz­nym. Tym samym nop. skan ofer­ty (zawie­ra­ją­cy treść ofer­ty) mie­ści się w defi­ni­cji doku­men­tu elek­tro­nicz­ne­go w rozu­mie­niu elDAS. 
  • drze­wo decy­zyj­ne
    gra­ficz­na meto­da wspo­ma­ga­nia pro­ce­su podej­mo­wa­nia decy­zji (doko­ny­wa­nia wybo­ru), każ­de drze­wo moż­na zamie­nić na zestaw reguł decy­zyj­nych, dla dużej licz­by warian­tów moż­li­wych, gdy sens ma mała ich licz­ba, narzę­dzie bar­dzo nie­efek­tyw­ne i trud­ne do aktu­ali­za­cji, decy­zja z uży­ciem drze­wa decy­zyj­ne­go podej­mo­wa­na jest w wie­lu kro­kach, tylu ile pozio­mów węzłów ma dane drze­wo decy­zyj­ne (porów­naj z tabli­ca decyzyjna”)
  • Dublin Core?
    spe­cy­fi­ka­cja stan­da­ry­zu­ją­ca meta­da­ne (ety­kie­ty i zawar­tość) doku­men­tów, zale­ca­na dla sys­te­mów records mana­ge­ment” (zarza­dza­nie aktami/dokumentami/informacją) ich spe­cy­fi­ka­cję zawie­ra doku­ment DCMI Metadata Terms. 
  • dygi­ta­li­za­cja
    (digi­ta­li­za­cja, cyfry­za­cja) nada­wa­nie posta­ci cyfro­wej danym pisa­nym i dru­ko­wa­nym, zawar­tym na nośni­kach magne­tycz­nych lub innych (s.j.p.)
  • dzia­łal­ność badawczo-rozwojowa
    dzia­łal­ność twór­cza obej­mu­jąc bada­nia nauko­we lub pra­ce roz­wo­jo­we, podej­mo­wa­na w spo­sób sys­te­ma­tycz­ny, w celu zwięk­sze­nia zaso­bów wie­dzy oraz wyko­rzy­sta­nia zaso­bów wie­dzy do two­rze­nia nowych zastosowań 
  • EFFBD
    Enhanced Function Flow Block Diagram (wię­cej: https://​www​.vitech​corp​.com/​r​e​s​o​u​r​c​e​s​/​c​o​r​e​/​o​n​l​i​n​e​h​e​l​p​/​d​e​s​k​t​o​p​/​V​i​e​w​s​/​E​n​h​a​n​c​e​d​_​F​u​n​c​t​i​o​n​_​F​l​o​w​_​B​l​o​c​k​_​D​i​a​g​r​a​m​_​(​E​F​B​D​)​.​htm)
  • eko­no­mia
    nauka o pra­wach rzą­dzą­cych pro­duk­cją, wymia­ną i podzia­łem dóbr w spo­łe­czeń­stwie; też: nauka o racjo­nal­nym gospo­da­ro­wa­niu (źr. s.j.p.)
  • eko­sys­tem inży­nie­rii cyfrowej
    tak­że Digital Engineering Ecosystem, obej­mu­je wza­jem­nie połą­czo­ne śro­do­wi­ska cyfro­we przed­się­biorstw, sie­ci inte­re­sa­riu­szy i dane seman­tycz­ne, któ­re umoż­li­wia­ją wymia­nę cyfro­wych arte­fak­tów z wia­ry­god­ne­go źró­dła w celu reali­za­cji swo­ich celów (źr. OMG MBSE wiki) 
  • ele­men­tar­ny
    (tak­że ato­mo­wy”) w mode­lo­wa­niu: nie­pod­le­ga­ją­cy dal­szej dekom­po­zy­cji (źr. OMG​.org)
  • ele­men­tar­ny pro­ces biz­ne­so­wy
    zada­nie wyko­ny­wa­ne przez jed­ną oso­bę, w jed­nym miej­scu i okre­ślo­nym cza­sie, w odpo­wie­dzi na okre­ślo­ne zda­rze­nie biz­ne­so­we; zada­nie to pro­wa­dzi do uzy­ska­nia mie­rzal­nej war­to­ści biz­ne­so­wej; po jego wyko­na­niu dane są w spój­nym sta­nie; (przy­pad­ki uży­cia powin­ny reali­zo­wać ele­men­tar­ne pro­ce­sy biz­ne­so­we, cytat z : UML i wzor­ce pro­jek­to­we, Craig Larman)
  • enu­me­ra­cja
    pre­cy­zyj­ne wyli­cze­nie (lista) dopusz­czal­nych war­to­ści, nazw rze­czy itp; enu­me­ra­tyw­ne” wyli­cze­nie ozna­cza, że inne nazwy, niż wymie­nio­ne, są nie­do­pusz­czal­ne (np. nazwy dni tygo­dnia lub mie­się­cy); w infor­ma­ty­ce ozna­cza zamknię­ty i nie­mo­dy­fi­ko­wal­ny słow­nik war­to­ści atrybutu 
  • epi­ste­micz­ny
    opar­ty na wiedzy 
  • epi­ste­mo­lo­gia
    teo­ria lub meto­do­lo­gia nauki upra­wia­na w świe­tle filo­zo­ficz­nej teo­rii pozna­nia, tak­że, jako teo­ria pozna­nia, dział filo­zo­fii trak­tu­ją­cy o przed­mio­cie, tre­ści, pro­ce­sach, spo­so­bach, gra­ni­cach i kry­te­riach ludz­kie­go poznania 
  • evi­den­ce-based analysis
    w inży­nie­rii opro­gra­mo­wa­nia podej­ście do ana­li­zy i pro­jek­to­wa­nia opar­te na dowo­dach, czy­li na moż­li­wych do potwier­dza­nie fak­tach zamiast na subiek­tyw­nych rela­cjach i ocze­ki­wa­niach (patrz tak­że arti­fact-cen­tric para­digm) Kitchenham, B. A., Dyb?, T., & J?rgensen, M. (2004). Evidence-based Software Engineering. Th International Conference on Software Engineering, 9. 
  • fakt
    to, co zaszło lub zacho­dzi w rze­czy­wi­sto­ści (źr. SJP PWN), w nota­cji SBVR ele­ment łączą­cy poję­cia w wyra­że­nie (pre­dy­kat zda­nio­twór­czy łączą­cy nazwy w zdanie)
  • fal­sy­fi­ka­cja
    zasa­da logi­ki mówią­ca, że wska­za­nie fak­tu nie­zgod­ne­go z teo­rią oba­la teo­rię; odmia­na jed­ne­go z rozu­mo­wań zwa­ne­go spraw­dza­niem; ter­min ten roz­po­wszech­nio­ny został za spra­wą kry­tycz­ne­go racjo­na­li­zmu Karla Poppera i obec­nie sta­no­wi pod­sta­wę meto­dy nauko­wej; wnio­sko­wa­nie fal­sy­fi­ku­ją­ce prze­bie­ga według sche­ma­tu modus tol­len­do tol­lens; modus tol­lens (łac. modus tol­len­do tol­lens, spo­sób zaprze­cza­ją­cy przy pomo­cy zaprze­cze­nia) ? wnio­sko­wa­nie logicz­ne, regu­ła logi­ki mówią­ca, że jeśli zaak­cep­tu­je­my, że z X wyni­ka Y oraz to, że Y jest fał­szy­we, to musi­my zaak­cep­to­wać też fał­szy­wość X. 
  • Filozofia infor­ma­ty­ki
    Filozofia infor­ma­ty­ki zaj­mu­je się zagad­nie­nia­mi onto­lo­gicz­ny­mi i meto­do­lo­gicz­ny­mi wyni­ka­ją­cy­mi z dys­cy­pli­ny aka­de­mic­kiej infor­ma­ty­ki, a tak­że prak­ty­ką two­rze­nia opro­gra­mo­wa­nia oraz jego komer­cyj­nym i prze­my­sło­wym wdro­że­niem. Dokładniej, filo­zo­fia infor­ma­ty­ki roz­wa­ża onto­lo­gię i epi­ste­mo­lo­gię sys­te­mów obli­cze­nio­wych, kon­cen­tru­jąc się na pro­ble­mach zwią­za­nych z ich spe­cy­fi­ka­cją, pro­gra­mo­wa­niem, wdra­ża­niem, wery­fi­ka­cją i testo­wa­niem. Złożona natu­ra pro­gra­mów kom­pu­te­ro­wych zapew­nia, że ??wie­le poję­cio­wych pytań pod­no­szo­nych przez filo­zo­fię infor­ma­ty­ki ma pokrew­ne pyta­nia w filo­zo­fii mate­ma­ty­ki , filo­zo­fii nauk empi­rycz­nych i filo­zo­fii technologii.(źr. https://​pla​to​.stan​ford​.edu/​e​n​t​r​i​e​s​/​c​o​m​p​u​t​e​r​-​s​c​i​e​n​ce/)
  • funk­cjo­nal­ność
    (funk­cjo­nal­ny), okre­ślo­na funk­cja sys­te­mu, zada­nie, moż­li­wość wyko­na­nia okre­ślo­nej ope­ra­cji przez pro­gram kom­pu­te­ro­wy (apli­ka­cję), patrz tak­że potrzeba 
  • gene­ra­li­za­cja
    uogól­nie­nie opar­te na wybra­nych cechach wspól­nych ele­men­tów (defi­ni­cji) uogól­nia­nych, utwo­rze­nie defi­ni­cji o posze­rzo­nym zakre­sie: uogól­nie­nie obej­mu­ją­ce zna­cze­nia pojęć generalizowanych 
  • homun­ku­lus
    w filo­zo­fii infor­ma­ty­ki wizu­ali­za­cja isto­ty ludz­kiej, gdzie każ­da część cia­ła jest pro­por­cjo­nal­na do obsza­ru, któ­ry zaj­mu­je ona w mózgu. (Searle, 1990, 2013) 
  • ICOM
    meto­da, sys­tem mode­lo­wa­nia pro­ce­su biz­ne­so­we­go z uży­ciem pojęć: wej­ście, wyj­ście, ste­ro­wa­nie, mecha­nizm (ang. Input, Output, Controll, Mechanizm), zasto­so­wa­na mię­dzy inny­mi w nota­cji IDEF0
  • ide­ali­za­cja
    w meto­do­lo­gii: model teo­re­tycz­ny przyj­mu­ją­cy okre­ślo­ne cechy dla nie­ist­nie­ją­cych w rze­czy­wi­sto­ści warun­ków, dosko­na­łych w danym zakre­sie, meto­da ide­ali­za­cji i kon­kre­ty­za­cji: (meto­do­lo­gia) dwu­eta­po­wa meto­da badaw­cza pole­ga­ją­ca w pierw­szym eta­pie na ide­ali­za­cji bada­nych obiek­tów, kon­stru­owa­niu typów ide­al­nych”, mode­li teo­re­tycz­nych” i wypro­wa­dza­niu praw ide­ali­za­cyj­nych, w dru­gim eta­pie zaś na stop­nio­wej kon­kre­ty­za­cji (aprok­sy­ma­cji) usta­lo­nych praw i teo­rii ide­ali­za­cyj­nych przez stop­nio­we uchy­la­nie zało­żeń ide­ali­zu­ją­cych i mody­fi­ka­cję tych praw i teo­rii, przy­bli­ża­ją­cą je do warun­ków rze­czy­wi­stych; meto­da ta jest sto­so­wa­na we wszyst­kich naukach empi­rycz­nych jako pod­sta­wa wszel­kich teo­rii nauko­wych; ide­ali­zu­je­my coś” (Stokhof et al., 2011), patrz tak­żę: Weisberg, M. (2007). Three Kinds of Idealization: The Journal of Philosophy, 104(12), 639 – 659. https://​doi​.org/​1​0​.​5​8​4​0​/​j​p​h​i​l​2​0​0​7​1​0​4​1​240, oraz Matthews, M. R. (2004). Idealisation and Galileo’s pen­du­lum disco­ve­ries: Historical, phi­lo­so­phi­cal and peda­go­gi­cal con­si­de­ra­tions. Science & Education, 13(7 – 8), 689 – 715. zna­ne powszech­nie przy­kła­dy ide­ali­za­cji: waha­dło ide­al­ne, cia­ło dosko­na­le czar­ne, i wie­le innych 
  • IDEF0
    nota­cja mode­lo­wa­nia pro­ce­sów biz­ne­so­wych z rodzi­ny metod IDEF (IDEF? Function Modeling Method) opar­ta na meto­dzie ICOM
  • imple­men­ta­cja sys­te­mu
    rze­czy­wi­sta kon­struk­cja inży­nier­ska, wyra­żo­na jako kon­struk­cja mecha­nicz­na, opro­gra­mo­wa­nie kom­pu­te­ro­we itp. (patrz archi­tek­tu­ra sys­te­mu, J. Żeliński, Zastosowanie nota­cji UML i Ogólnej Teorii Systemów w mode­lo­wa­niu odpo­wie­dzi sys­te­mów, 2019), zna­cze­nie imple­men­ta­cji” nie jest ści­śle zde­fi­nio­wa­ne, ale ozna­cza bar­dziej wyra­fi­no­wa­ną lub wyszu­ka­ną for­mę w odnie­sie­niu do pew­ne­go kon­tek­stu mode­lo­wa­nia (UML, 2.5.1. rozdz. 7.7.3.4. Realization).
  • IMRaD
    for­mat (struk­tu­ra) ?IMRaD? odno­si się do opra­co­wa­nia (publi­ka­cji nauko­wej) podzie­lo­ne­go na czte­ry głów­ne sek­cje: wpro­wa­dze­nie (uza­sad­nie­nie pro­wa­dze­nia bada­nia lub eks­per­ty­zy), meto­dy (jakich narzę­dzi i metod uży­to), wyni­ki (co odkry­to, osią­gnię­to, wyja­śnio­no) i dys­ku­sja (co to zna­czy i co dalej) oraz stresz­cze­nie (pod­su­mo­wa­nie cało­ści umiesz­cza­ne na począt­ku); taka struk­tu­ra tek­stu jest wyma­ga­na od publi­ka­cji nauko­wych, a tak­że zale­ca­na do rapor­to­wa­nia wszel­kich ana­liz, sys­te­ma­tycz­nych badań w naukach spo­łecz­nych, naukach przy­rod­ni­czych lub inży­nie­rii i infor­ma­ty­ce. (Wu, 2011): (źr.:
  • infor­ma­cja
    to, co powie­dzia­no lub napi­sa­no o kimś lub o czymś, tak­że zako­mu­ni­ko­wa­nie cze­goś, dane prze­twa­rza­ne przez kom­pu­ter (infor­ma­cja: to jak czło­wiek zro­zu­miał dane) (na podst. SJP). Informacja może być tak­że przed­mio­tem umów zle­ceń i o dzie­ło. W przy­pad­ku umów o dzie­ło, może sta­no­wić sobą być utwór w rozu­mie­niu pra­wa autor­skie­go. Informacja nie jest dzie­łem, jeże­li sta­no­wi jedy­nie zapis (rela­cja), jest wte­dy efek­tem sta­ran­ne­go dzia­ła­nia. Dzieło, jako przed­miot umo­wy, musi być z góry okre­ślo­ne i musi mieć for­mę ucie­le­śnio­ną (nie więc dzie­łem wykład czy refe­rat, są one sta­ran­nym dzia­ła­niem). Informacja może sta­no­wić sobą know-how, pod warun­kiem jed­nak, że łącz­nie: jest nie­ujaw­nio­na, jest istot­na, jest ziden­ty­fi­ko­wa­na (ozna­czo­na). Jest to war­tość nie­ma­te­rial­na, jed­nak jej postać musi być ucie­le­śnio­na (utrwa­lo­na, jako treść: doku­ment). Informacja nie może być przed­mio­tem wła­sno­ści (bo nie moż­na jej jako takiej komuś ode­brać)! Informacja to dane opi­su­ją­ce świat, prze­twa­rza­nie infor­ma­cji to zbie­ra­nie danych, ich udo­stęp­nia­nie oraz mody­fi­ko­wa­nie. Sam fakt posia­da­nia okre­ślo­nych danych nie sta­no­wi i ich prze­twa­rza­nia, gdyż prze­twa­rza­nie danych ozna­cza zdol­no­ści do ich inter­pre­ta­cji, to zaś wyma­ga co naj­mniej odczy­ta­nia. System infor­ma­cyj­ny zbiór metod, narzę­dzi i nośni­ków danych, pozwa­la­ją­cy na doko­ny­wa­nie wyżej opi­sa­nych ope­ra­cji. Literatura: Barański, M. (2018). Informacja jako przed­miot zobo­wią­za­nia umow­ne­go. Studia Iuridica, 72, 41?69. https://​www​.rese​arch​ga​te​.net/​p​u​b​l​i​c​a​t​i​o​n​/​3​2​4​5​7​1​7​6​4​_​I​n​f​o​r​m​a​c​j​a​_​j​a​k​o​_​p​r​z​e​d​m​i​o​t​_​z​o​b​o​w​i​a​z​a​n​i​a​_​u​m​o​w​n​e​g​o​/​d​o​w​n​l​oad Papakitsos, E. C. (2020). Reconsidering the histo­ry and con­text of infor­ma­tion scien­ce. International Journal of Advanced Scientific Research, Volume 5(Issue 4), 5, 43?47. Wolak, G. J. (2019). Umowa o dzie­ło jako zobo­wią­za­nie rezul­ta­tu. https://​doi​.org/​1​0​.​3​4​6​9​7​/​2​451 – 0807-SP-2019 – 1‑006
  • inży­nie­ria
    pro­jek­to­wa­nie oraz kon­stru­owa­nie obiek­tów lub urzą­dzeń tech­nicz­nych (źr. s.j.p. PWN)
  • inży­nie­ria systemów
    pro­jek­to­wa­nie zło­żo­nych struk­tur opi­su­ją­cych sys­te­my i ich zacho­wa­nie, pro­jek­ty sys­te­mów wyra­ża­ne są w posta­ci ich mode­li Oliver, D. W., Kelliher, T. P., & Keegan, J. G. (1997). Engineering com­plex sys­tems with models and objects. McGraw-Hill. Model: Wzór (opis) cze­goś, co ma być wyko­na­ne (Mirriam-Webster 1981). 
  • know-how
    ozna­cza pakiet nie­opa­ten­to­wa­nych infor­ma­cji prak­tycz­nych, wyni­ka­ją­cych z doświad­cze­nia i prze­pro­wa­dzo­nych testów, o nie­jaw­nym, istot­nym i okre­ślo­nym cha­rak­te­rze (Rozporządzenie Komisji (UE) nr 3162014 z dnia 21 mar­ca 2014 r. w spra­wie sto­so­wa­nia art. 101 ust. 3 Traktatu o funk­cjo­no­wa­niu Unii Europejskiej do kate­go­rii poro­zu­mień o trans­fe­rze tech­no­lo­gii (CELEX: 32014R0316), oraz Rozporządzenie Unii Europejskiej nr 7722004 w spra­wie sto­so­wa­nia art. 81 ust. 3 Traktatu do kate­go­rii poro­zu­mień o trans­fe­rze tech­no­lo­gii) Know-how nie ma cha­rak­te­ru odkryw­cze­go, nie moż­na więc go opa­ten­to­wać, nie zna­czy to jed­nak, że przed­się­bior­ca nie może go chro­nić na inne spo­so­by. Według usta­wy o zwal­cza­niu nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji (Ustawa z dnia 16 kwiet­nia 1993 r. o zwal­cza­niu nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji. (n.d.). Retrieved from http://​pra​wo​.sejm​.gov​.pl/​i​s​a​p​.​n​s​f​/​D​o​c​D​e​t​a​i​l​s​.​x​s​p​?​i​d​=​W​D​U​1​9​9​3​0​4​7​0​211): Art. 11.1 Czynem nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji jest prze­ka­za­nie, ujaw­nie­nie lub wyko­rzy­sta­nie cudzych infor­ma­cji sta­no­wią­cych tajem­ni­cę przed­się­bior­stwa albo ich naby­cie od oso­by nie­upraw­nio­nej, jeże­li zagra­ża lub naru­sza inte­res przed­się­bior­cy. (?). Przez tajem­ni­cę przed­się­bior­stwa rozu­mie się nie­ujaw­nio­ne do wia­do­mo­ści publicz­nej infor­ma­cje tech­nicz­ne, tech­no­lo­gicz­ne, orga­ni­za­cyj­ne przed­się­bior­stwa lub inne infor­ma­cje posia­da­ją­ce war­tość gospo­dar­czą, co do któ­rych przed­się­bior­ca pod­jął nie­zbęd­ne dzia­ła­nia w celu zacho­wa­nia ich poufności. 
  • kom­po­nent
    część skła­do­wa, sta­no­wią­ca zamknię­ty kon­struk­cyj­nie ele­ment sys­te­mu, mogą­ca być odręb­nym przed­mio­tem dosta­wy lub reali­za­cji, cechu­ją­ca się okre­ślo­nym zacho­wa­niem (inter­fejs), wła­snym cyklem życia, mogą­ca być wymie­nio­na na inną, o tych samych cechach zewnętrz­nych, bez wpły­wu na pozo­sta­łe ele­men­ty sys­te­mu i sys­tem jako całość (na podst, UML, v.2.5.1)
  • kom­pu­ter
    urzą­dze­nie defi­nio­wa­ne jako pro­ce­sor + pamięć + program” 
  • komu­ni­ka­cja
    prze­ka­zy­wa­nie i odbie­ra­nie infor­ma­cji w kon­tak­cie z dru­gą oso­bą, komu­ni­ka­cja wyma­ga usta­le­nia sys­te­mu komu­ni­ka­cji jakim jest język komu­ni­ka­cji, w posta­ci: słow­ni­ka pojęć lub (i) zde­fi­nio­wa­nych zna­ków (seman­ty­ka), zesta­wu dopusz­czal­nych związ­ków pomię­dzy poję­cia­mi ich zna­czeń (syn­tak­ty­ka), oraz kon­tek­stu dzie­dzi­no­we­go usta­la­ją­ce­go zna­cze­nia pojęć, jeże­li język jest kon­tek­sto­wy (prag­ma­ty­ka) (żr. opr. wła­sne na pod­sta­wie, Semiotyka” Umberto Eco, Pisma seman­tycz­ne, Frege); przy­kła­da­mi sfor­ma­li­zo­wa­nych sys­te­mów komu­ni­ka­cji są notacje.
  • kon­cep­cja wdro­że­nia
    doku­ment opi­su­ją­cy całość pla­no­wa­nych prac i ich efek­ty, zawie­ra opis tego w jaki spo­sób Dostawca dostar­czy i wdro­ży ofe­ro­wa­ne Rozwiązanie, jest to pierw­szy etap (doku­ment) prac dostaw­cy roz­wią­za­nia, zawie­ra­ją­cy mię­dzy inny­mi ana­li­zę gap-fit”, czy­li oce­nę stop­nia zgod­no­ści ofe­ro­wa­ne­go roz­wią­za­nia z wyma­ga­nia­mi; doku­ment opi­su­ją­cy kon­cep­cję wdro­że­nia powi­nien zawie­rać, dla każ­de­go wyma­ga­nia: potwier­dze­nie zgod­no­ści z wyma­ga­niem lub pro­po­zy­cję alter­na­tyw­ną, opis spo­so­bu reali­za­cji wyma­ga­nia oraz har­mo­no­gram tych prac.
  • kon­tekst
    frag­ment tek­stu potrzeb­ny do dokład­ne­go rozu­mie­nia danych wyra­zów lub wyra­żeń, zespół odnie­sień nie­zbęd­nych do zro­zu­mie­nia utwo­ru lite­rac­kie­go, dzie­ła nauko­we­go itp. (źr. s.j.p. PWN), w mode­lo­wa­niu okre­śla prze­strzeń poję­cio­wą pre­cy­zu­ją­ca seman­ty­kę znaków
  • kore­la­cja
    ana­li­za kore­la­cji w sta­ty­sty­ce pole­ga na zba­da­niu czy dwie zmien­ne są ze sobą istot­nie sta­ty­stycz­nie powią­za­ne; nie bada ona związ­ku przy­czy­no­wo-skut­ko­we­go a po pro­stu współ­wy­stę­po­wa­nie dwóch zmien­nych; gdy bada­my czy dwie zmien­ne są sko­re­lo­wa­ne ze sobą to nie wie­my, któ­ra zmien­na wpły­wa na któ­rą; wie­my tyl­ko, że war­tość jed­nej zmien­nej rośnie/maleje w przy­pad­ku wzrostu/spadku war­to­ści dru­giej zmien­nej (tak­że wystę­po­wa­nie lub brak występowania) 
  • łań­cuch odpowiedzialności
    wzo­rzec archi­tek­to­nicz­ny zakła­da­ją­cy, że prze­ka­zy­wa­nie żądań do klas bar­dziej spe­cja­li­zo­wa­nych odby­wa się kaska­do­wo, bez pomi­ja­nia klas mają­cych pośred­nie, ogól­niej­sze odpowiedzialności, 
  • mapa pro­ce­sów
    poję­cie nie­sfor­ma­li­zo­wa­ne, bywa uży­wa­ne wymien­nie z poję­ciem archi­tek­tu­ra pro­ce­sów; mapą pro­ce­sów naj­czę­ściej nazy­wa­ny dia­gram (dia­gra­my) obra­zu­ją­cy związ­ki pomię­dzy pro­ce­sa­mi na wyso­kim pozio­mie ogól­no­ści zwa­nym pro­ce­sy end-2-end (na tym pozio­mie jeden pro­ces obra­zo­wa­ny jest jako jeden sym­bol), przy­kła­dem czę­sto spo­ty­ka­nej for­my two­rze­nia map pro­ce­sów jest nota­cja ope­ru­ją­ca wyłącz­nie poję­cia­mi wej­ście, pro­ces, wyjście: 
  • mapa pro­ce­su
    poję­cie to bywa sto­so­wa­ne zamien­nie z poję­ciem model pro­ce­su lub dia­gram pro­ce­su, patrz tak­że mapa procesów
  • MBSE
    akro­nim ang. Model Based System Engineering (Inżynieria Systemów Oparta na Modelach) (źr. OMG SysML) 5085975 {5085975:8G9TUWIG} items 1 apa default asc https://​it​-con​sul​ting​.pl/​w​p​-​c​o​n​t​e​n​t​/​p​l​u​g​i​n​s​/​z​o​t​p​r​e​ss/ Friedenthal, S., Moore, A., & Steiner, R. (2015). A prac­ti­cal guide to SysML: the sys­tems mode­ling lan­gu­age (Third edi­tion). Elsevier, MK, Morgan Kaufmann is an imprint of Elsevier. https://www.sciencedirect.com/book/9780128002025/a‑practical-guide-to-sysml
  • MDA
    ang. Model Driven Architecture (archi­tek­tu­ra zorien­to­wa­na na mode­le), archi­tek­tu­ra opar­ta na otwar­tych stan­dar­dach OMG (Object Management Group), pozwa­la na odse­pa­ro­wa­nie w ana­li­zie i pro­jek­to­wa­niu logi­ki biz­ne­so­wej, logi­ki apli­ka­cji i jej imple­men­ta­cji (źr. www​.omg​.org/​mda)
  • MDE
    Model-dri­ven engi­ne­ering (MDE), meto­do­lo­gia ana­li­zy i pro­jek­to­wa­nia zorien­to­wa­na na two­rze­nie mode­li danej dzie­dzi­ny, w tym mode­li poję­cio­wych i innych, budo­wa­nych z wie­lu róż­nych per­spek­tyw w celu opi­sa­nia pro­ble­mu i jego spe­cy­fi­ki; bazu­je na sto­so­wa­niu abs­trak­cji i mode­li mecha­ni­zmów rzą­dzą­cych daną dzie­dzi­ną zamiast deta­licz­nych wyli­czeń i algorytmów.
  • mecha­nizm
    spo­sób, w jaki coś powsta­je, prze­bie­ga lub dzia­ła (słow­nik j.polskiego PWN), np. spo­sób dzia­ła­nia orga­ni­za­cji, opro­gra­mo­wa­nia; w nauce mecha­ni­zmy są obiek­ta­mi o okre­ślo­nych wła­sno­ściach i pro­ce­sa­mi zor­ga­ni­zo­wa­ny­mi w taki spo­sób, że powo­du­ją one regu­lar­ne zmia­ny, począw­szy od począt­ku, czy też warun­ków począt­ko­wych, aż do zakoń­cze­nia dzia­ła­nia lub warun­ków koń­co­wych (sta­ty­stycz­nie okre­ślo­na kore­la­cja nie jest mode­lem, nie okre­śla ona związ­ku przy­czy­no­wo-skut­ko­we­go, jest jedy­nie stwier­dze­niem sta­ty­stycz­nej powta­rzal­no­ści) (Machamer, P., Darden, L., & Craver, C. F. (2000). Thinking abo­ut mecha­ni­sms. Philosophy of Science, 67(1), 1?25.); . mecha­nizm jest wyja­śnie­niem powią­za­nia, któ­re­go Hume szu­kał mię­dzy przy­czy­ną a skut­kiem”, mecha­nizm zacho­wa­nia jest zło­żo­nym sys­te­mem, któ­ry opi­su­je to zacho­wa­nie poprzez inte­rak­cję wie­lu kom­po­nen­tów, przy czym inte­rak­cję mię­dzy kom­po­nen­ta­mi moż­na opi­sać opi­sać jako związ­ki uogól­nień (gene­ra­li­za­cji) kom­po­nen­tów tego sys­te­mu” (Glennan, 1996), (patrz tak­że: Mechanism in Science) 
  • mecha­tro­ni­ka
    dział tech­ni­ki łączą­cy ele­men­ty mecha­ni­ki, budo­wy maszyn, elek­tro­ni­ki, auto­ma­ty­ki, robo­ty­ki oraz infor­ma­ty­ki (s.j.p. PWN); tak­że dzie­dzi­na nauki o sys­te­mach łączą­cych w sobie ele­men­ty mecha­ni­ki i opro­gra­mo­wa­nia (Mhenni et al., 2014) 
  • meta-
    jako przed­ro­stek ozna­cza opis jeden poziom opi­su (uogól­nie­nia) wyżej (patrz MOF), (Gašević et al., 2009) 
  • meta­da­ne 
    ina­czej dane o danych?, lub też infor­ma­cja o infor­ma­cji?; meta­da­ny­mi są np. nazwy kolumn tabel i zesta­wień, defi­ni­cje i nazwy pól for­mu­la­rzy, znacz­ni­ki XML. (patrz tak­że Metadane). 
  • meta­mo­del
    gene­ra­li­za­cja mode­lu, inny­mi sło­wy jeże­li model to abs­trak­cja okre­ślo­nej rze­czy­wi­sto­ści, to meta­mo­del jest uogól­nie­niem okre­ślo­nej kla­sy (zbio­ru) takich mode­li (abs­trak­cji), dany meta­mo­del sys­te­mu repre­zen­tu­je wszyst­kie sys­te­my zgod­ne z tym meta­mo­de­lem, meta­mo­del to kla­sa mode­li, meta­mo­del defi­niu­je seman­ty­kę i syn­tak­ty­kę okre­ślo­nej kla­sy modeli
  • meto­da
    sys­te­ma­tycz­nie sto­so­wa­ny spo­sób (Kotarbiński), w obiek­to­wych tech­ni­kach pro­jek­to­wa­nia, spo­sób reali­za­cji ope­ra­cji kla­sy (obiek­tu)
  • meto­da naukowa
    dzia­ła­nie pole­ga­ją­ce na usys­te­ma­ty­zo­wa­nym i sfor­ma­li­zo­wa­nym docho­dze­niu do praw­dy, któ­re­go celem jest obiek­ty­wi­za­cja wyni­ków jakim jest teo­ria wyja­śnia­ją­ca obser­wo­wa­ne fak­ty (mecha­nizm ich powsta­wa­nia). Metoda nauko­wa powin­na być odróż­nia­na od celów i pro­duk­tów nauki, takich jak wie­dza, prze­wi­dy­wa­nia czy kon­tro­la. Metody są środ­ka­mi, za pomo­cą któ­rych te cele są osią­ga­ne. Metodę nauko­wą nale­ży rów­nież odróż­nić od meta-meto­do­lo­gii, któ­ra obej­mu­je war­to­ści i uza­sad­nie­nia sto­ją­ce za kon­kret­ną cha­rak­te­ry­sty­ką meto­dy nauko­wej (tj. meto­do­lo­gii) – war­to­ści takie jak obiek­tyw­ność, odtwa­rzal­ność, pro­sto­ta czy dotych­cza­so­we suk­ce­sy. Proponuje się regu­ły meto­do­lo­gicz­ne, któ­re mają rzą­dzić meto­dą, a meta-meto­do­lo­gicz­nym pyta­niem jest, czy meto­dy prze­strze­ga­ją­ce tych reguł speł­nia­ją dane war­to­ści. Wreszcie, meto­da róż­ni się, do pew­ne­go stop­nia, od szcze­gó­ło­wych i kon­tek­stu­al­nych prak­tyk, poprzez któ­re meto­dy są wdra­ża­ne. Te ostat­nie mogą obej­mo­wać: kon­kret­ne tech­ni­ki labo­ra­to­ryj­ne; for­ma­li­zmy mate­ma­tycz­ne lub inne spe­cja­li­stycz­ne języ­ki uży­wa­ne w opi­sach i rozu­mo­wa­niach; środ­ki tech­no­lo­gicz­ne lub inne środ­ki mate­rial­ne; spo­so­by komu­ni­ko­wa­nia i dzie­le­nia się wyni­ka­mi, czy to z inny­mi naukow­ca­mi, czy z ogó­łem spo­łe­czeń­stwa; lub kon­wen­cje, zwy­cza­je, wymu­szo­ne oby­cza­je i insty­tu­cjo­nal­ne kon­tro­le tego, jak i czym zaj­mu­je się nauka.” (Scientific Method) 
  • meto­do­lo­gia
    zespół nauko­wo opra­co­wa­nych metod (SJP)
  • meto­dy­ka
    zbiór metod (SJP)
  • mikro­apli­ka­cja
    apli­ka­cja, któ­ra jest bar­dzo skon­cen­tro­wa­na na wyko­ny­wa­niu tyl­ko jed­ne­go zada­nia (wspie­ra jed­no zada­nie, aktyw­ność pro­ce­su biz­ne­so­we­go); w odróż­nie­niu od poję­cia mikro­ser­wis, jest skon­cen­tro­wa­na na okre­ślo­nym celu (value); mikro­apli­ka­cja jest z zasa­dy samo­wy­star­czal­nym kom­po­nen­tem, poję­cie to powsta­ło w odpo­wie­dzi na mikro­ser­wi­sy, któ­re sta­ły się zbyt roz­drob­nio­ne, nazwa mikro­ser­wis coraz czę­ściej jest inte­pre­to­wa­na przez pro­gra­mi­stów jako samo­dziel­na ope­ra­cja, co dopro­wa­dzi­ło do nara­sta­ją­cej kom­pli­ka­cji zarza­dza­nia taką architekturą
  • mikro­ser­wis
    kon­cep­cja budo­wy archi­tek­tu­ry apli­ka­cji opar­ta na zało­że­niu, że budo­wa i roz­wój apli­ka­cji to wie­le odręb­nych usług apli­ka­cyj­nych zamiast jed­nej mono­li­tycz­nej cało­ści, klu­czo­wą cechą mikro­ser­wi­su jest jego biz­ne­so­wy kon­tekst: mikro­ser­wis to kom­po­nent reali­zu­ją­cy okre­ślo­na biz­ne­so­wą potrze­bę, jako kom­po­nen­ty, są one opra­co­wy­wa­ne, imple­men­to­wa­ne i utrzy­my­wa­ne nie­za­leż­nie od sie­bie, więc aktu­ali­za­cje nie wyma­ga­ją ponow­ne­go refak­to­rin­gu całe­go kodu, gra­da­cja kom­po­nen­tów sta­no­wią­cych mikro­ser­wi­sy to zało­że­nie że mikro­ser­wis jest imple­men­ta­cją poje­dyn­czej kom­plet­nej usłu­gi apli­ka­cyj­nej, są to więc okre­ślo­ne kom­po­nen­ty reali­zu­ją­ce okre­ślo­ne biz­ne­so­we potrze­by (na podstawie 
  • model
    abs­trak­cyj­na kon­struk­cja wyra­żo­na wzo­ra­mi mate­ma­tycz­ny­mi, sche­ma­tem blo­ko­wym lub algo­ryt­mem, opi­su­ją­ca mecha­nizm zacho­wa­nia się okre­ślo­nej rze­czy­wi­sto­ści (sys­te­mu) i wyja­śnia­ją­ca te zacho­wa­nia (Kühne, 2006); opi­sa­ny w okre­ślo­nym języ­ku sys­tem zało­żeń, pojęć i zależ­no­ści mię­dzy nimi pozwa­la­ją­cy opi­sać (mode­lo­wać) w przy­bli­żo­ny spo­sób jakiś aspekt rze­czy­wi­sto­ści, może zostać wyra­żo­ny wzo­ra­mi mate­ma­tycz­ny­mi lub sche­ma­tem blo­ko­wym (model nomi­nal­ny, abs­trak­cyj­ny), patrz tak­że mecha­nizm jako model, (Craver & Tabery, 2019): Opis mecha­ni­zmu jako model: u góry zja­wi­sko obser­wo­wal­ne, u dołu model jako opis mecha­ni­zmu powsta­wa­nia odpo­wie­dzi Modelowanie pole­ga na abs­tra­ho­wa­niu od okre­ślo­nych szcze­gó­łów i stwo­rze­niu ide­ali­za­cji tak, by sku­pić się na isto­cie danej rze­czy. Dobry model opi­su­je wyłącz­nie mecha­nizm. (Craver & Tabery, 2019; ) Frigg, R., & Hartmann, S. (2018). Models in Science. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2018). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved from https://​pla​to​.stan​ford​.edu/​a​r​c​h​i​v​e​s​/​s​u​m​2​0​1​8​/​e​n​t​r​i​e​s​/​m​o​d​e​l​s​-​s​c​i​e​n​ce/ tak­że: Model: Wzór (opis) cze­goś, co ma być wyko­na­ne” (Mirriam-Webster 1981); Frigg, R., & Hartmann, S. (2006). Scientific models. 
  • model biz­ne­so­wy
    Według M. E. Portera model biz­ne­so­wy jest opi­sem dzia­łal­no­ści przed­się­bior­stwa, któ­ra zapew­nia mu zyski. Sprowadza się to do okre­śle­nia roli orga­ni­za­cji w ryn­ko­wym łań­cu­chu war­to­ści, w jakim dzia­ła oraz opi­sa­nia mecha­ni­zmu two­rze­nia tej war­to­ści wewnątrz orga­ni­za­cji. Modele takie wyra­ża się obec­nie w posta­ci pro­ce­sów biz­ne­so­wych i struk­tur oraz ich dyna­mi­ki. Typowe ele­men­ty mode­lu biz­ne­so­we­go: ryn­ko­wy nad­rzęd­ny łań­cuch war­to­ści, model wewnętrz­ne­go łań­cu­cha war­to­ści, model ryn­ko­wych pię­ciu sił, tak­że kon­tek­sto­wa ana­li­za SWOT (źr. M.E.Porter Strategia konkurencji).
  • model dzie­dzi­ny systemu
    (doma­in model), jest to model opi­su­ją­ce zacho­wa­nie się sys­te­mu, model ten opi­su­je reak­cje okre­ślo­ne­go sys­te­mu na bodź­ce, czy­li tak zwa­ną logi­kę dzie­dzi­no­wą, w przy­pad­ku opro­gra­mo­wa­nia wspie­ra­ją­ce­go zarza­dza­nie orga­ni­za­cją, jest to logi­ka biz­ne­so­wa i prze­twa­rza­ne dane (patrz M.Fowler: An object model of the doma­in that incor­po­ra­tes both beha­vior and data); np. model dzie­dzi­ny sys­te­mu (apli­ka­cji) słu­żą­ce­go do wysta­wia­nia fak­tur sprze­da­ży, to model opi­su­ją­cy spo­sób two­rze­nia tre­ści fak­tur na pod­sta­wie zamó­wień: ceny brut­to, upu­sty, war­to­ści podat­ków itp., w przy­pad­ku sto­so­wa­nia wzor­ca archi­tek­to­nicz­ne­go MVC (Model, View, Controler) jest to kom­po­nent Model, reali­zu­ją­cy logi­kę zacho­wa­nia się systemu. 
  • model pro­ce­su
    dia­gram (sche­mat blo­ko­wy) obra­zu­ją­cy pro­ces (np. .biz­ne­so­wy) wg. usta­lo­nej kon­wen­cji z uży­ciem okre­ślo­nej notacji
  • model sys­te­mu
    przed­sta­wie­nie inte­re­su­ją­cych nas istot­nych wła­ści­wo­ści rze­czy­wi­ste­go (lub two­rzo­ne­go) sys­te­mu w dogod­nej dla nas posta­ci. Model sys­te­mu jest z regu­ły uprosz­cze­niem rze­czy­wi­sto­ści. Powinien zewnętrz­nie zacho­wy­wać się podob­nie jak sys­tem, acz­kol­wiek może mieć inną struk­tu­rę wewnętrz­ną. Modele: (1) kon­cep­cyj­ne albo jako­ścio­we, (2) fizycz­ne, (3) kom­pu­te­ro­we, (4) mate­ma­tycz­ne. (źr. Władysław Findeisen, Analiza sys­te­mo­wa. Podstawy i meto­do­lo­gia, PWN, Warszawa 1985, ISBN: 83 – 01-04991‑X) 
  • mode­lo­wa­nie
    pro­ces ana­li­zy i two­rze­nia mode­li okre­ślo­nej rze­czy­wi­sto­ści, pod­sta­wo­wym celem mode­lo­wa­nia w ana­li­zach jest: prze­wi­dy­wa­nie, zro­zu­mie­nie, eks­plo­ra­cja, komu­ni­ka­cja; typo­wy pro­ces mode­lo­wa­nia to: two­rze­nie mode­li men­tal­nych – nie­for­mal­nych repre­zen­ta­cji świa­ta, szki­ców, następ­nie ma miej­sce two­rze­nie mode­li for­mal­nych, te mogą być two­rzo­ne jako mode­le mate­ma­tycz­ne lub jako sche­ma­ty blo­ko­we wyko­na­ne z uży­ciem sfor­ma­li­zo­wa­nych nota­cji (Steven Lade, 2019). 
  • moduł
    wyod­ręb­nio­ny ele­ment archi­tek­tu­ry roz­wią­za­nia (sys­te­mu infor­ma­tycz­ne­go) peł­nią­cy usta­lo­ną funk­cję, łatwy do okre­śle­nia i wyko­rzy­sta­nia jako część więk­szej cało­ści (sł. j.polskiego).
  • modus ponen­do ponens
    [łac., ?spo­sób potwier­dza­ją­cy potwier­dze­niem?], log. pra­wo rachun­ku zdań (sylo­gi­zmu kate­go­rycz­no-hipo­te­tycz­ne­go), według któ­re­go praw­dzi­wość poprzed­ni­ka praw­dzi­wej impli­ka­cji pocią­ga za sobą praw­dzi­wość następ­ni­ka tej impli­ka­cji [(p -> q) i p] -> q (inter­pre­tu­je­my: jeże­li q wyni­ka z p, i p jest praw­dą, to q jest prawdą) 
  • modus tol­len­do ponens
    [łac., ?spo­sób potwier­dza­ją­cy zaprze­cze­niem?], log. pra­wo rachun­ku zdań (sylo­gi­zmu alter­na­tyw­ne­go), według któ­re­go fał­szy­wość jed­ne­go ze zdań praw­dzi­wej alter­na­ty­wy pozwa­la wnio­sko­wać o praw­dzi­wo­ści dru­gie­go. [(p lub q) i ~p] -> q (inter­pre­tu­je­my: jeże­li praw­dą jest p lub q, i p nie jest praw­dą, to praw­dą jest q) 
  • nad­zór autorski
    jed­no z nie­zby­wal­nych upraw­nień z kata­lo­gu autor­skich praw oso­bi­stych, przy­słu­gu­ją­ce każ­de­mu twór­cy z mocy usta­wy o pra­wie autor­skim i pra­wach pokrew­nych, pole­ga­ją­ce na moż­li­wo­ści nad­zo­ru spo­so­bu wyko­rzy­sta­nia i eks­plo­ata­cji wła­sne­go utwo­ru przez inne oso­by fizycz­ne i praw­ne, przy­kła­dem peł­nie­nia nad­zo­ru autor­skie­go jest pra­wo pro­jek­tan­ta i archi­tek­ta do nad­zo­ru spo­so­bu reali­za­cji (imple­men­ta­cji) jego pro­jek­tu przez inwe­sto­ra i wyko­naw­cę, w szcze­gól­no­ści wyda­wa­nia zgo­dy na wpro­wa­dza­nie zmian do tego pro­jek­tu; wyko­naw­ca (deve­lo­per) wyko­nu­je w takim przy­pad­ku (realizacja/implementacja pro­jek­tu) utwór zależ­ny (źr. USTAWA z dnia 4 lute­go 1994 r. o pra­wie autor­skim i pra­wach pokrewnych). 
  • nauka
    w sze­ro­kim zna­cze­niu, ogół wie­dzy ludz­kiej uło­żo­nej w sys­tem zagad­nień: zbie­ra­nie i kla­sy­fi­ko­wa­nie fak­tów (s.j.p.); w wąskim zna­cze­niu, meto­dy mode­lo­wa­nia, abs­trak­cji i ide­ali­za­cji, pomi­ja­ją­ce w zja­wi­skach aspek­ty mniej istot­ne, by docie­rać do wewnętrz­nych mecha­ni­zmów i pra­wi­dło­wo­ści, ukry­tych przed naszy­mi zmy­sła­mi: wyja­śnia­nie fak­tów; celem nauki, w wąskim sen­sie, jest budo­wa­nie teo­rii nauko­wych: Teoria nie tyl­ko wyja­śnia zna­ne fak­ty; umoż­li­wia rów­nież naukow­com prze­wi­dy­wa­nie tego, co powin­ni obser­wo­wać, jeśli teo­ria jest praw­dzi­wa. Teorie nauko­we są spraw­dzal­ne. Nowe dowo­dy powin­ny być zgod­ne z teo­rią. Jeśli tak nie jest, teo­ria jest udo­sko­na­la­na lub odrzu­ca­na. Im dłu­żej utrzy­mu­ją się cen­tral­ne ele­men­ty teo­rii – im wię­cej prze­wi­du­je ona obser­wa­cji, im wię­cej testów prze­cho­dzi, tym wię­cej fak­tów wyja­śnia – tym sil­niej­sza jest teo­ria.” (K.Popper, Logika odkry­cia nauko­we­go). Kluczowe poję­cie w obec­nej nauce to model” (https://​pla​to​.stan​ford​.edu/​e​n​t​r​i​e​s​/​m​o​d​e​l​s​-​s​c​i​e​n​ce/) i mecha­nizm” (https://​pla​to​.stan​ford​.edu/​e​n​t​r​i​e​s​/​s​c​i​e​n​c​e​-​m​e​c​h​a​n​i​s​ms/); patrz tak­że pseu­do­nau­ka (https://​pla​to​.stan​ford​.edu/​e​n​t​r​i​e​s​/​p​s​e​u​d​o​-​s​c​i​e​n​ce/) i struk­tu­ra teo­rii nauko­wych (https://​pla​to​.stan​ford​.edu/​e​n​t​r​i​e​s​/​s​t​r​u​c​t​u​r​e​-​s​c​i​e​n​t​i​f​i​c​-​t​h​e​o​r​i​es/).
  • nauka o informacji
    (ang. infor­ma­tion scien­ce), jest to inter­dy­scy­pli­nar­na nauka, któ­ra bada wła­ści­wo­ści i zacho­wa­nie infor­ma­cji, siły rzą­dzą­ce prze­pły­wem i wyko­rzy­sta­niem infor­ma­cji oraz tech­ni­ki, zarów­no ręcz­ne, jak i mecha­nicz­ne, prze­twa­rza­nia infor­ma­cji w celu opty­mal­ne­go prze­cho­wy­wa­nia, wyszu­ki­wa­nia i roz­po­wszech­nia­nia (Borko, 1968); patrz tak­że: Informatyka jako dys­cy­pli­na naukowa 
  • nazwa
    kla­sa, wyraz albo połą­cze­nie wyra­zo­we ozna­cza­ją­ce kogoś lub coś (patrz tak­że pojęcie
  • nota­cja
    ozna­cze­nie cze­goś umow­ny­mi zna­ka­mi; też: zbiór takich zna­ków i ich wza­jem­nych związ­ków (na pod­sta­wie sł j.polskiego)
  • onto­lo­gia
    for­mal­na (sfor­ma­li­zo­wa­na) repre­zen­ta­cja pew­nej dzie­dzi­ny wie­dzy (opi­su okre­ślo­nej rze­czy­wi­sto­ści), na któ­rą skła­da się zapis zbio­rów pojęć (ang. con­cept) i związ­ków (aso­cja­cja, ang. asso­cia­tion) mię­dzy nimi, zapis ten two­rzy sche­mat poję­cio­wy, któ­ry będąc opi­sem danej dzie­dzi­ny wie­dzy, może słu­żyć jed­no­cze­śnie jako pod­sta­wa do wnio­sko­wa­nia o wła­ści­wo­ści opi­sy­wa­nych onto­lo­gią pojęć (obec­nie tyl­ko w teo­rii) (Oxford Advanced Learner?s Dictionary, n.d.); onto­lo­gia jako spo­sób for­mal­nej spe­cy­fi­ka­cji wie­dzy z inte­re­su­ją­cej nas dzie­dzi­ny, zna­la­zła zasto­so­wa­nie w tech­no­lo­giach infor­ma­cyj­nych i komu­ni­ka­cji, Patrz tak­że: Ontologia jest spe­cy­fi­ka­cją kon­cep­tu­ali­za­cji. Słowo onto­lo­gia” wyda­je się gene­ro­wać wie­le kon­tro­wer­sji w dys­ku­sjach o AI (amg. Artificial Intelligence, sztucz­na inte­li­gen­cja). Ma ono dłu­gą histo­rię w filo­zo­fii, w któ­rej odno­si się do przed­mio­tu ist­nie­nia. Często jest też mylo­ne z epi­ste­mo­lo­gią, któ­ra doty­czy wie­dzy i pozna­nia. W kon­tek­ście dzie­le­nia się wie­dzą, uży­wa­my ter­mi­nu onto­lo­gia w zna­cze­niu spe­cy­fi­ka­cji kon­cep­tu­ali­za­cji. Oznacza to, że onto­lo­gia jest opi­sem (jak for­mal­na spe­cy­fi­ka­cja pro­gra­mu) pojęć i związ­ków, któ­re mogą ist­nieć dla agen­ta lub spo­łecz­no­ści agen­tów. Ta defi­ni­cja jest zgod­na z uży­ciem onto­lo­gii jako zbio­ru pojęć-defi­ni­cji, ale jest bar­dziej ogól­na. I z pew­no­ścią jest to inne zna­cze­nie tego sło­wa niż jego uży­cie w filo­zo­fii. (Gruber, 2009) ?Ontologia for­mal­nie repre­zen­tu­je wie­dzę jako hie­rar­chię pojęć w obrę­bie dome­ny, uży­wa­jąc wspól­ne­go słow­nic­twa do ozna­cza­nia typów, wła­ści­wo­ści i wza­jem­nych rela­cji mię­dzy tymi poję­cia­mi. Ontologie są struk­tu­ral­ny­mi rama­mi orga­ni­zo­wa­nia infor­ma­cji i są wyko­rzy­sty­wa­ne w sztucz­nej inte­li­gen­cji, sie­ci seman­tycz­nej, inży­nie­rii sys­te­mów, inży­nie­rii opro­gra­mo­wa­nia, infor­ma­ty­ce bio­me­dycz­nej, biblio­te­ko­znaw­stwie, zakład­kach w przed­się­bior­stwach i archi­tek­tu­rze infor­ma­cji jako for­ma repre­zen­ta­cji wie­dzy o świe­cie lub jakiejś czę­ści to. Tworzenie onto­lo­gii domen ma rów­nież fun­da­men­tal­ne zna­cze­nie dla defi­ni­cji i wyko­rzy­sta­nia struk­tu­ry archi­tek­tu­ry kor­po­ra­cyj­nej.? (źr.: https://​enter​ra​so​lu​tions​.com/​b​l​o​g​/​o​n​t​o​l​o​g​y​-​p​o​w​e​r​-​u​n​d​e​r​s​t​a​n​d​i​ng/)
  • open/closed prin­ci­ple
    zasa­da otwar­te-zamknię­te (ang. Open/Closed prin­ci­ple): prak­ty­ka pro­jek­to­wa­nia mówią­ca, że apli­ka­cje powin­ny być otwar­te na roz­sze­rze­nie, ale zamknię­te na mody­fi­ka­cje, ozna­cza to pro­jek­to­wa­nie archi­tek­tu­ry tak, by roz­wój opro­gra­mo­wa­nia opie­rał się na przy­ro­ście kodu a nie na jego mody­fi­ko­wa­niu, dzię­ki temu roz­wój ten nie wyma­ga każ­do­ra­zo­we­go re-fak­to­rin­gu i testo­wa­nia cało­ści a jedy­nie two­rze­nia i testo­wa­nia nowych komponentów
  • opra­co­wa­nie
    roz­pra­wa, pra­ca poświę­co­na jakie­muś zagad­nie­niu lub czy­jejś dzia­łal­no­ści, autor­ski pro­dukt pra­cy, tak­że raport 
  • opro­gra­mo­wa­nie
    tak­że pro­gram, kod umoż­li­wia­ją­cy użyt­ko­wa­nie kom­pu­te­ra w okre­ślo­nym celu (źr. SJP PWN), patrz tak­że apli­ka­cja, np. opro­gra­mo­wa­nie apli­ka­cyj­ne, opro­gra­mo­wa­nie systemowe.
  • para­dyg­mat
    przy­ję­ty spo­sób widze­nia rze­czy­wi­sto­ści w danej dzie­dzi­nie, dok­try­nie itp. (źr. sł.j.p. PWN) 
  • para­dyg­mat obiektowy
    opis rze­czy­wi­sto­ści opar­ty o zało­że­nie, że sys­tem moż­na opi­sać z pomo­cą ukła­du samo­dziel­nych i współ­pra­cu­ją­cych obiek­tów, cechu­ją­cych sie her­me­ty­za­cją i poli­mor­fi­zmem; obiekt wyróż­nia się okre­ślo­nym sta­nem i zacho­wa­niem (ope­ra­cje); w przy­pad­ku pro­gra­mo­wa­nia obiek­to­we­go, języ­ki obiek­to­we reali­zu­ją reu­ży­cie kodu jako dzie­dzi­cze­nie (Korson, T., McGregor, T., & Mcgregor, J. (1990). Understanding Object- Oriented: A Unifying Paradigm. Communications of the ACM September, 1990. Vol. 33: Pp. 40 – 60. Includes Bibliography., 33. https://​doi​.org/​1​0​.​1​1​4​5​/​8​3​8​8​0​.​8​4​459) Z uwa­gi na to, że dzie­dzi­cze­nie łamie zasa­dą her­me­ty­za­cji, jako reu­ży­cie kodu, jest zastę­po­wa­ne poję­cie sza­blo­nu (tem­pla­te) (OMG​.org. (2017, December). Unified Modeling Language (UML) [OMG​.org]. UML. https://​www​.omg​.org/​s​p​e​c​/​U​ML/).
  • PIM
    an.g Platform Independent Model (model nie­za­leż­ny od plat­for­my, tech­no­lo­gii wyko­na­nia) (Model Driven Architecture (MDA) | Object Management Group, n.d.); we wzor­cu archi­tek­to­nicz­nym MVC (Model View Controler) jest to model kom­po­nen­tu Model sta­no­wią­cy nie­za­leż­ny od plat­for­my model funk­cjo­nal­no­ści i zacho­wa­nia biz­ne­so­we­go apli­ka­cji lub sys­te­mu zin­te­gro­wa­ne­go, zbu­do­wa­ny przy uży­ciu nota­cji UML i innych powią­za­nych stan­dar­dów mode­lo­wa­nia OMG (źr. https://​www​.omg​.org/​m​da/)
  • poję­cie
    myślo­we odzwier­cie­dle­nie istot­nych cech przed­mio­tu lub zjawiska 
  • poli­mor­fizm
    w para­dyg­ma­cie obiek­to­wym, cecha obiek­tów pole­ga­ją­ca na tym, że imple­men­ta­cja ope­ra­cji (meto­da) jest her­me­ty­zo­wa­na a efekt wywo­ła­nia takiej ope­ra­cji może być inny dla róż­nych obiek­tów, zależ­nie od tego do jakie­go obiek­tu zosta­nie skie­ro­wa­ne wywo­ła­nie, np. mamy trzy obiek­ty: muraż, tyn­karz, akro­ba­ta, każ­dy z tych obiek­tów ma ope­ra­cją weź się do robo­ty”, wywo­ła­nie tej ope­ra­cji u każ­de­go z tych obiek­tów da inny efekt, ade­kwat­ny do odpo­wie­dzial­no­ści (roli) obiektu. 
  • poli­ty­ka biz­ne­so­wa
    okre­ślo­ny spo­sób, wyznacz­nik, dzia­ła­nia osób kie­ru­ją­cych jakąś insty­tu­cją lub orga­ni­za­cją, pre­cy­zo­wa­ny w szcze­gó­łach z pomo­cą imple­men­tu­ją­cych poli­ty­kę reguł biz­ne­so­wych, jest ele­men­tem stra­te­gii orga­ni­za­cji (na podst. sł. j. pol­skie­go PWN, patrz tak­że regu­ły biz­ne­so­we” i stra­te­gia”)
  • potrze­ba
    funk­cja, któ­rej bra­ku­je do osią­gnię­cia celu lub wyko­na­nia dzia­ła­nia (źr. zale­ce­nia UZP) 
  • pra­ce rozwojowe
    naby­wa­nie, łącze­nie, kształ­to­wa­nie i wyko­rzy­sty­wa­nie dostęp­nej aktu­al­nie wie­dzy i umie­jęt­no­ści z dzie­dzi­ny nauki, tech­no­lo­gii i dzia­łal­no­ści gospo­dar­czej oraz innej wie­dzy i umie­jęt­no­ści do pla­no­wa­nia pro­duk­cji oraz two­rze­nia i pro­jek­to­wa­nia nowych, zmie­nio­nych lub ulep­szo­nych pro­duk­tów, pro­ce­sów i usług, z wyłą­cze­niem prac obej­mu­ją­cych ruty­no­we i okre­so­we zmia­ny wpro­wa­dza­ne do pro­duk­tów, linii pro­duk­cyj­nych, pro­ce­sów wytwór­czych, ist­nie­ją­cych usług oraz innych ope­ra­cji w toku, nawet jeże­li takie zmia­ny mają cha­rak­ter ulep­szeń, w szcze­gól­no­ści: opra­co­wy­wa­nie pro­to­ty­pów i pro­jek­tów pilo­ta­żo­wych oraz demon­stra­cje, testo­wa­nie i wali­da­cję nowych lub ulep­szo­nych pro­duk­tów, pro­ce­sów lub usług w oto­cze­niu sta­no­wią­cym model warun­ków rze­czy­wi­ste­go funk­cjo­no­wa­nia, któ­rych głów­nym celem jest dal­sze udo­sko­na­le­nie tech­nicz­ne pro­duk­tów, pro­ce­sów lub usług, któ­rych osta­tecz­ny kształt nie został określony,opracowywanie pro­to­ty­pów i pro­jek­tów pilo­ta­żo­wych, któ­re moż­na wyko­rzy­stać do celów komer­cyj­nych, w przy­pad­ku gdy pro­to­typ lub pro­jekt pilo­ta­żo­wy sta­no­wi pro­dukt koń­co­wy goto­wy do wyko­rzy­sta­nia komer­cyj­ne­go, a jego pro­duk­cja wyłącz­nie do celów demon­stra­cyj­nych i wali­da­cyj­nych jest zbyt kosz­tow­na (źr. Ustawa z dnia 15 stycz­nia 2015 r. o zmia­nie usta­wy o zasa­dach finan­so­wa­nia nauki oraz nie­któ­rych innych ustaw) 
  • prag­ma­ty­ka
    dział języ­ko­znaw­stwa, któ­re­go przed­mio­tem są spo­łecz­ne i sytu­acyj­ne warun­ki funk­cjo­no­wa­nia języ­ka oraz cele, jakie mówią­cy chce osią­gnąć przez uży­cie okre­ślo­nych wyra­zów i wyra­żeń (źr. s.j.p. PWN)
  • praw­nik
    w pol­skim pra­wie oso­ba, któ­ra ukoń­czy­ła wyż­sze stu­dia praw­ni­cze w Polsce i uzy­ska­ła tytuł magi­stra lub ukoń­czy­ła sto­sow­ne zagra­nicz­ne stu­dia uzna­wa­ne w Polsce (sło­wo praw­nik” nie ma defi­ni­cji wprost w słow­ni­ku j.polskiego); w pro­jek­tach typo­wą rolą praw­ni­ka jest opra­co­wa­nie tre­ści umo­wy cywil­nej pomię­dzy dostaw­cą i odbior­cą roz­wią­za­nia, odpo­wie­dzial­no­ścią praw­ni­ka jest zapew­nie­nie zgod­no­ści zawie­ra­nej umo­wy z aktu­al­nym sta­nem praw­nym oraz zgła­sza­nie ryzyk jakie treść tej umo­wy stwa­rza dla stron umo­wy, przed­miot umo­wy (opis efek­tu lub sta­ran­ne­go dzia­ła­nia) jest usta­la­ny przez stro­ny umo­wy w spo­sób nie­ko­li­du­ją­cy z obo­wią­zu­ją­cym prawem
  • pra­wo
    [tu] ogół prze­pi­sów i norm praw­nych regu­lu­ją­cych sto­sun­ki mię­dzy ludź­mi (danej spo­łecz­no­ści), zespół norm praw­nych, przed­miot pro­fe­sji prawnika
  • pre­dy­kat
    funk­tor zda­nio­twór­czy od (co naj­mniej jed­ne­go) argu­men­tu nazwo­we­go; takie wyra­że­nie, któ­re z ter­mi­nem jed­nost­ko­wym da nam zda­nie; np. w zda­niu Jugosławia roz­pa­dła się” wyra­że­nie roz­pa­dła się” jest pre­dy­ka­tem jed­no­ar­gu­men­to­wym (funk­to­rem zda­nio­twór­czym od jed­ne­go argu­men­tu nazwo­we­go), w zda­niu Tomek lubi Basię” wyra­że­nie lubi” jest pre­dy­ka­tem dwu­ar­gu­men­to­wym (funk­to­rem zda­nio­twór­czym od dwóch argu­men­tów nazwo­wych), w zda­niu Arystoteles umi­ło­wał praw­dę bar­dziej niż Platona” wyra­że­nie umi­ło­wał? bar­dziej niż” jest pre­dy­ka­tem trój­ar­gu­men­to­wym (funk­to­rem zda­nio­twór­czym od trzech argu­men­tów nazwo­wych); w spe­cy­fi­ka­cji SBVR pre­dy­ka­ty są opi­sa­ne jako fak­ty” a nazwy (argu­ment nazwo­wy) jako ter­mi­ny” (poję­cia).
  • Privacy by Design
    ozna­cza ochro­nę danych poprzez [wła­ści­we] pro­jek­to­wa­nie tech­no­lo­gii”, jest to zasa­da mówią­ca, że ochro­na danych w pro­ce­du­rach prze­twa­rza­nia danych jest naj­le­piej prze­strze­ga­na, gdy jest już zin­te­gro­wa­na z tech­no­lo­gią w momen­cie jej two­rze­nia [wbu­do­wa­na w logi­kę sys­te­mu], zasa­da ta jest czę­sto roz­sze­rza­na gene­ral­nie na wbu­do­wy­wa­nie zasad (reguł) w mecha­nizm dzia­ła­nia pro­jek­to­wa­nych sys­te­mów, inny­mi sło­wy: sys­tem (mecha­nizm jego dzia­ła­nia) nie powi­nien pozwo­lić na łama­nie obo­wią­zu­ją­cych zasad (pra­wa)
  • pro­ce­du­ra
    skoń­czo­ny i nie­po­dziel­ny zbiór (lub ciąg) instruk­cji (lub reguł lub instruk­cji), opi­su­ją­cy (reali­zu­ją­cy) okre­ślo­ne zada­nie (Angius, 2021) 
  • pro­ces
    prze­bieg nastę­pu­ją­cych po sobie i powią­za­nych przy­czy­no­wo okre­ślo­nych zmian (źr. s.j.p. PWN)
  • pro­ces biznesowy
    zada­nie lub zestaw połą­czo­nych zadań, wyko­ny­wa­nych w celu uzy­ska­nia okre­ślo­ne­go rezul­ta­tu (Davenport & Short, 1990); BPM (busi­ness pro­cess mana­ge­ment) odno­si się do zarzą­dza­nia i wspar­cia dla zbio­ru wza­jem­nie powią­za­nych pro­ce­sów biz­ne­so­wych, czę­sto w ramach orga­ni­za­cji, obej­mu­je to zarzą­dza­nie wszyst­ki­mi nie­zbęd­ny­mi zaso­ba­mi (np. ludz­ki­mi) w celu zapew­nie­nia osią­gnię­cia celu biz­ne­so­we­go, obsłu­gę wyjąt­ko­wych przy­pad­ków, wpro­wa­dza­nie potrzeb­nych zmian, zapew­nie­nie zgod­no­ści z nowy­mi prze­pi­sa­mi i regu­la­cja­mi, wdra­ża­nie nowych tech­no­lo­gii oraz lep­sze zarzą­dza­nie zaso­ba­mi (Cohn & Hull, 2009), (Rummler & Brache, 2000), (Porter, 1998), 
  • Product Owner
    jed­no­oso­bo­wa rola w pro­jek­cie, któ­ra odpo­wia­da za mak­sy­ma­li­za­cję korzy­ści jakie odno­si klient (nabyw­ca) z pro­duk­tu, przede wszyst­kim poprzez zarzą­dza­nie zakre­sem pro­duk­tu i wyma­ga­nia­mi oraz prze­ka­zy­wa­nie tej wie­dzy zespo­ło­wi deve­lo­per­skie­mu (dostaw­cy pro­duk­tu), pośred­ni­czy w komu­ni­ka­cji pomię­dzy zespo­łem wyko­naw­cy a inte­re­sa­riu­sza­mi pro­jek­tu po stro­nie zama­wia­ją­ce­go; z regu­ły peł­ni role ana­li­ty­ka biz­ne­so­we­go w eta­pie ana­li­zy biz­ne­so­wej, poprze­dza­ją­cym reali­za­cję (źr. Scott Ambler Agile Modeling: The Product Owner Role). The role of Product Owner (Scott Ambler, Agile Modeling)
  • pro­dukt
    każ­dy obiekt ryn­ko­wej wymia­ny oraz wszyst­ko to, co może być ofe­ro­wa­ne na ryn­ku, pro­duk­tem może być dobro mate­rial­ne, usłu­ga (pro­fe­sjo­nal­na), miej­sce, orga­ni­za­cja bądź idea, przyj­mu­je się, że ma okre­ślo­ne cechy, nazwę, cenę ; tak­że każ­dy okre­ślo­ny efekt czy­jejś pracy 
  • pro­jekt
    doku­ment zawie­ra­ją­cy obli­cze­nia, rysun­ki itp. doty­czą­ce wyko­na­nia jakie­goś obiek­tu lub urzą­dze­nia, tak­że opro­gra­mo­wa­nia (na podst. s.j.p. PWN), tak­że opi­sa­ny i nazwa­ny zbiór aktyw­no­ści, któ­rych celem jest powsta­nie takie­go doku­men­tu (pro­dukt)
  • prze­strzeń nazw
    zestaw pojęć, któ­rych defi­ni­cje się wza­jem­nie wyklu­cza­ją, wypeł­nia­ją­cych zna­cze­nia­mi, w spo­sób zupeł­ny, pewien ści­śle okre­ślo­ny, zamknię­ty obszar poję­cio­wy (dzie­dzi­no­wy); poję­cia danej prze­strze­ni nazw pozwa­la­ją na jed­no­znacz­ne opi­sa­nie dowol­ne­go bytu dane­go obsza­ru poję­cio­we­go (dzie­dzi­no­we­go) na usta­lo­nym pozio­mie abs­trak­cji; swo­bo­da łącze­nia pojęć w zda­nia (budo­wa­nie opi­su z uży­ciem pojęć danej prze­strze­ni nazw) może być ogra­ni­czo­ne okre­ślo­ny­mi regu­ła­mi; zna­cze­nie pojęć to ich seman­ty­ka, regu­ły ich łącze­nia to syn­tak­ty­ka, prze­strzeń nazw wraz z jej syn­tak­ty­ka to nota­cja (opr. wł. J.Żeliński)
  • przy­pa­dek użycia
    (usłu­ga apli­ka­cji) repre­zen­tu­je okre­ślo­ne, ini­cjo­wa­ne przez akto­ra (użyt­kow­ni­ka), zacho­wa­nie, któ­re­go celem jest z góry okre­ślo­ny i przy­dat­ny dla akto­ra rezul­tat, może zawie­rać moż­li­we warian­ty jego pod­sta­wo­we­go zacho­wa­nia (zestaw zacho­wań sys­te­mu sku­pio­ny wokół jed­ne­go kon­tek­stu), w tym wyjąt­ko­we zacho­wa­nie takie jak obsłu­ga błę­dów, ozna­cza kon­kret­ne (w celu uzy­ska­nia kon­kret­ne­go efek­tu) uży­cie Systemu (apli­ka­cji); klu­czo­we poję­cia sko­ja­rzo­ne z Przypadkami Użycia to Aktor i System (na pod­sta­wie UML v.2.5.1., www​.omg​.org).
  • PSM
    ang. Platform Specific Model; trze­ci etap pro­ce­su MDA (ang. model spe­cy­ficz­ny dla uży­tej tech­no­lo­gii), (Model Driven Architecture (MDA) | Object Management Group, n.d.); jest to peł­ny model archi­tek­tu­ry imple­men­ta­cji (sta­no­wi roz­sze­rze­nie mode­lu PIM); (patrz tak­że słow­nik IGI Global) 
  • rachu­nek zdań
    teo­ria log. roz­wa­ża­ją­ca związ­ki mię­dzy zda­nia­mi w obrę­bie zdań zło­żo­nych; ?teo­ria spój­ni­ków log., ich seman­tycz­nych wła­ści­wo­ści oraz wszel­kich pojęć, któ­re moż­na defi­nio­wać, odwo­łu­jąc się wyłącz­nie do postu­la­tów okre­śla­ją­cych sens spój­ni­ków logicz­nych; za pomo­cą funk­to­rów zda­nio­twór­czych może­my two­rzyć róż­ne sche­ma­ty zdań lub funk­cji zda­nio­wych zło­żo­nych; w popraw­nym wnio­sko­wa­niu waż­ną rolę odgry­wa­ją takie zda­nia zło­żo­ne, któ­re są zawsze praw­dzi­we bez wzglę­du na war­to­ści logicz­ne zdań, z któ­rych zosta­ły zbu­do­wa­ne; zda­nia takie nazy­wa­my pra­wa­mi lub tau­to­lo­gia­mi rachun­ku zdań (pra­wa rachun­ku zdań). 
  • reali­za­cja sys­te­mu
    spe­cy­fi­ka­cja cech sys­te­mu: metod ope­ra­cji oraz typów i war­to­ści atry­bu­tów, wyra­żo­na w posta­ci wzo­rów mate­ma­tycz­nych, algo­ryt­mów lub tablic, opi­su­ją­cych powsta­wa­nie odpo­wie­dzi sys­te­mu na bodź­ce (J.Żeliński, Zastosowanie nota­cji UML i Ogólnej Teorii Systemów w mode­lo­wa­niu odpo­wie­dzi sys­te­mów, 2019); model sza­blo­nów, syn­te­zy mode­li, ram, skład­ni­ków itp. (UML v.2.5.1. Rozdz. 7.7.3.4 Realization).
  • regu­ła decy­zyj­na
    pro­ce­du­ra porów­ny­wa­nia i łącze­nia decy­zji cząst­ko­wych w celu otrzy­ma­nia decy­zji koń­co­wej (final­nej) (na podst. Czesław S. Nosal, Psychologia decy­zji kadro­wych. Strategie. Kryteria. Procedury., Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1997, ISBN: 83−85441−68−9 (38+0)
  • regu­ły biznesowe
    w orga­ni­za­cji: zbiór ogra­ni­czeń wyzna­cza­ją­cych gra­ni­cę pomię­dzy dopusz­czal­ny­mi i nie­do­pusz­czal­ny­mi dzia­ła­nia­mi w orga­ni­za­cji, regu­łą biz­ne­so­wą jest ogra­ni­cze­nie spe­cy­ficz­ne dla danej orga­ni­za­cji, zde­fi­nio­wa­ne dla całe­go jej obsza­ru funk­cjo­no­wa­nia. (źr. R.Ross Business Rule Concepts: Getting to the Point of Knowledge”, www​.busi​nessru​les​gro​up​.org), (patrz tak­że poli­ty­ka biz­ne­so­wa), w sys­te­mie infor­ma­cyj­nym: zasa­dy, wyra­żo­ne zda­nia­mi w języ­kiem natu­ral­nym, zbu­do­wa­ne ze zde­fi­nio­wa­nych w biz­ne­so­wym słow­ni­ku pojęć (nazw doku­men­tów, ich atry­bu­tów, war­to­ści atry­bu­tów) i fak­tów (pre­dy­ka­tów) two­rzą­cych zda­nia prawdziwe. 
  • repo­zy­to­rium
    wzo­rzec archi­tek­to­nicz­ny, któ­re­go cechą jest obiekt reali­zu­ją­cy inter­fejs sepa­ru­ją­cy kolek­cję obiek­tów prze­cho­wu­ją­cych dane od oto­cze­nia, celem sto­so­wa­nia jest her­me­ty­za­cja utrwa­la­nia; dość czę­stym błę­dem jest obcią­ża­nie repo­zy­to­rium ope­ra­cją two­rze­nia nowych obiek­tów; klu­czo­wą cechą tego wzor­ca jest to, że nie reali­zu­je on logi­ki dzie­dzi­no­wej, inter­fejs do kolek­cji to tyl­ko ope­ra­cje zapisz() i przy­wo­łaj(), przej­mu­je jed­nak na sie­bie kon­tro­lę dostę­pu do tych danych (zgod­nie z zasa­dą, że nośnik danych nie wie kto może go czytać) 
  • roz­wią­za­nie
    pro­jekt i reali­za­cja okre­ślo­nych zało­żeń archi­tek­to­nicz­nych, kon­struk­cyj­nych, itp., w tym np. pro­jekt zmian orga­ni­za­cyj­nych, wyma­ga­ne do tego celu narzę­dzia i środ­ki np. oprogramowanie
  • SA-CAD
    System Architecting CAD (SA-CAD), wyko­rzy­sty­wa­ny do wspo­ma­ga­nia kon­cep­cyj­ne­go pro­jek­to­wa­nia wie­lo­dy­scy­pli­nar­nych pro­duk­tów o zło­żo­nej struk­tu­rze; SACAD powi­nien wspie­rać hie­rar­chicz­ną dekom­po­zy­cję sys­te­mu opi­sy na pozio­mie sys­te­mu oraz roz­wój zacho­wań i struk­tu­ry pod­sys­te­mów i kom­po­nen­tów. Komoto, H., & Tomiyama, T. (2012). A fra­me­work for com­pu­ter-aided con­cep­tu­al design and its appli­ca­tion to sys­tem archi­tec­ting of mecha­tro­nics pro­ducts. Computer-Aided Design, 44(10), 931 – 946. https://​doi​.org/​1​0​.​1​0​1​6​/​j​.​c​a​d​.​2​0​1​2​.​0​2​.​004
  • saga
    wzo­rzec archi­tek­to­nicz­ny sto­so­wa­ny do obsłu­gi tak zwa­nych trans­ak­cji o dłu­gim cza­sie życia, pier­wot­nie w sys­te­mach z baza­mi danych w mode­lu rela­cyj­nym, obec­nie sto­so­wa­ny do inte­gra­cji mikro­ser­wi­sów, w posta­ci imple­men­ta­cji kon­tro­li całe­go sce­na­riu­sza sekwen­cji wywo­ły­wa­nych ope­ra­cji innych obiek­tów, w jed­nym dedy­ko­wa­nym do tego obiek­cie Dürr, K., Lichtenthäler, R., & Wirtz, G. (2021). An Evaluation of Saga Pattern Implementation Technologies. ZEUS, 74 – 82. Garcia-Molina, H., & Salem, K. (1987). Sagas. ACM Sigmod Record, 16(3), 249 – 259. Štefanko, M., Chaloupka, O., Rossi, B., van Sinderen, M., & Maciaszek, L. (2019). The Saga pat­tern in a reac­ti­ve micro­se­rvi­ces envi­ron­ment. Proc. 14th Int. Conf. Softw. Technologies (ICSOFT 2019), 483 – 490. 
  • SBVR
    Semantics Of Business Vocabulary And Rules, (https://​www​.omg​.org/​s​p​e​c​/​S​B​VR/), spe­cy­fi­ka­cja OMG defi­niu­ją­ca meto­dę two­rze­nia reguł biz­ne­so­wych oraz budo­wa­nie biz­ne­so­we­go słow­ni­ka pojęć, spe­cy­fi­ka­cja zawie­ra tak­że opis nota­cji do two­rze­nia tak zwa­nych dia­gra­mów fak­tów, są one gra­ficz­ną repre­zen­ta­cją biz­ne­so­we­go słow­ni­ka pojęć i jed­no­cze­śnie meto­dą mode­lo­wa­nia i kon­tro­li spój­no­ści dome­no­we­go sys­te­mu pojęć (ang. namespace).
  • sce­na­riusz
    zapla­no­wa­ny lub prze­wi­dy­wa­ny prze­bieg wyda­rzeń (źr. s.j.p. PWN)
  • SDLC
    ang. Software Development Life Cycle (Cykl Życia Rozwoju Oprogramowania) defi­nio­wa­ny jako: Proces wytwa­rza­nia opro­gra­mo­wa­nia w kil­ku okre­ślo­nych klu­czo­wych eta­pach, mają­cy na celu wdro­że­nia jako­ści i wydaj­no­ści; pro­ces ten nie ma jed­nej usta­lo­nej posta­ci, naj­czę­ściej jest opi­sy­wa­ny jako ite­ra­cyj­ne fazy: pla­no­wa­nie, ana­li­za, pro­jek­to­wa­nie, imple­men­ta­cja i testy, wdro­że­nie i utrzy­ma­nie. (Designing Security and Privacy Requirements in Internet of Things: A Survey) 
  • sekwen­cja
    układ jakichś ele­men­tów, w któ­rym nastę­pu­ją one w okre­ślo­nej kolej­no­ści (źr. s.j.p. PWN)
  • seman­ty­ka
    dział języ­ko­znaw­stwa, któ­re­go przed­mio­tem jest ana­li­za zna­czeń wyra­zów; dział semio­ty­ki zaj­mu­ją­cy się bada­niem związ­ków, jakie zacho­dzą mię­dzy wyra­że­nia­mi języ­ka a przed­mio­ta­mi, do któ­rych się one odnoszą
  • semio­ty­ka
    ogól­na teo­ria zna­ku w pro­ce­sie poro­zu­mie­wa­nia się ludzi
  • SOA
    ang. Service Oriented Architecture, pol. archi­tek­tu­ra (apli­ka­cji) zorien­to­wa­na na usłu­gi (patrz tak­że usłu­ga apli­ka­cji), tak­że Service-Oriented Computing 
  • SPEM
    Software & Systems Process Engineering Metamodel; spe­cy­fi­ka­cja defi­niu­je klu­czo­we eta­py, ele­men­ty i role pro­ce­su two­rze­nia opro­gra­mo­wa­nia: eta­py: ana­li­za, spe­cy­fi­ko­wa­nie przy­pad­ków uży­cia, model sys­te­mu, mode­lo­wa­nie reali­za­cji przy­pad­ków uży­cia; klu­czo­wa rola to ana­li­tyk pro­jek­tant. Kluczowe pro­duk­ty i role (źr. SPEM 2.0) Kolejne sta­ny dla każ­de­go przy­pad­ków uży­cia jako ele­men­tu reali­za­cji zakre­su pro­jek­tu (źr. SPEM 2.0) (źr. OMG SPEM 2.0).
  • sto­żek niepewności
    narzę­dzie sto­so­wa­ne w zarza­dza­niu pro­jek­ta­mi do zarzą­dza­nia ryzy­kiem, jest to wykres empi­rycz­ny, ogól­nie obra­zu­je on male­ją­ce ryzy­ko pro­jek­tu wraz z postę­pem pro­ce­su pla­no­wa­nia i pro­jek­to­wa­nia, w inży­nie­rii opro­gra­mo­wa­nia uży­wa­ny do zobra­zo­wa­nia i zarzą­dza­nia ryzy­kiem pro­jek­tu wytwarzania/dostarczania opro­gra­mo­wa­nia: {5085975:K9XHUNPF} apa default asc no 13980 Little, T. (2006). Schedule esti­ma­tion and uncer­ta­in­ty sur­ro­un­ding the cone of uncer­ta­in­ty. Software, IEEE, 23, 48 – 54. https://​doi​.org/​1​0​.​1​1​0​9​/​M​S​.​2​0​0​6​.82
  • stra­te­gia
    prze­my­śla­ny plan dzia­łań w jakiejś dzie­dzi­nie (s.j.p. PWN); Strategia wyra­ża cele dłu­go­ter­mi­no­we [przed­się­bior­stwa], odpo­wia­da­ją­ce gene­ral­nym kie­run­kom dzia­ła­nia (A.D. Chandler 1962) 
  • sylo­gizm
    (w logi­ce tra­dy­cyj­nej) sche­mat wnio­sko­wa­nia, w któ­rym prze­cho­dzi się z dwu prze­sła­nek zawie­ra­ją­cych ten sam ter­min do kon­klu­zji zbu­do­wa­nej z pozo­sta­łych dwóch ter­mi­nów wystę­pu­ją­cych w prze­słan­kach, np. jeśli każ­dy czło­wiek jest ssa­kiem, a każ­dy ssak jest krę­gow­cem, to każ­dy czło­wiek jest kręgowcem 
  • symu­la­cja
    sztucz­ne odtwa­rza­nie wła­ści­wo­ści dane­go obiek­tu lub zja­wi­ska za pomo­cą jego mode­lu (s.j.p.)
  • syn­tak­ty­ka
    dział semio­ty­ki bada­ją­cy wza­jem­ne sto­sun­ki i wła­ści­wo­ści budo­wy wyra­żeń języ­ka w pro­ce­sie poro­zu­mie­wa­nia się ludzi; skład­nia – nauka o budo­wie wypo­wie­dzeń, układ wypo­wie­dze­nia i jego budo­wa; też: funk­cja wyra­zu w zdaniu
  • sys­tem
    zor­ga­ni­zo­wa­na lub połą­czo­na gru­pa obiek­tów lub zbiór zasad, sche­mat, meto­da (Oxford English Dictionary, Second Edition, Oxford University Press, Oxford (1994)); patrz tak­że INCOSE: System Definition 
  • sys­tem aksjomatyczny
    log. zbiór tez, w któ­rym wyróż­nia się 2 pod­zbio­ry: aksjo­ma­ty oraz twier­dze­nia; sta­no­wi sys­tem zbu­do­wa­ny z okre­ślo­ne­go ukła­du aksjo­ma­tów (zw. jego aksjo­ma­ty­ką) oraz ze zbio­ru twier­dzeń sta­no­wią­cych ich logicz­ne kon­se­kwen­cje, tj. wywie­dzio­nych z tych aksjo­ma­tów na pod­sta­wie przy­ję­tych w danym sys­te­mie aksjo­ma­tycz­nym reguł wnioskowania. 
  • sys­tem dedukcyjny
    log. sys­tem zdań skła­da­ją­cy się z zało­żeń oraz twier­dzeń (zdań) pochod­nych, któ­re wywo­dzi się z tych zało­żeń na pod­sta­wie wyraź­nie sfor­mu­ło­wa­nych, deduk­cyj­nych reguł wyni­ka­nia logicz­ne­go; (patrz: logi­ka zdań) 
  • tabli­ca decy­zyj­na
    tabli­ca decy­zyj­na jest okre­ślo­ną struk­tu­rą zbio­ru zwią­za­nych ze sobą warun­ków, reguł decy­zyj­nych i podej­mo­wa­nych dzia­łań. (S. Wrycza, 1996, s. 121), może być sto­so­wa­na jako meto­da doku­men­to­wa­nia kry­te­riów decy­zyj­nych w regu­łach biz­ne­so­wych (patrz regu­ły biz­ne­so­we) (źr. R.Ross Business Rule Concepts: Getting to the Point of Knowledge”), decy­zja z uży­ciem tabli­cy decy­zyj­nej podej­mo­wa­na jest w jed­nym kroku 
  • tak­so­no­mia
    w mode­lach poję­cio­wych struk­tu­ra (drze­wo) związ­ków gene­ra­li­za­cji i specjalizacji 
  • tak­ty­ka
    spo­sób postę­po­wa­nia mają­cy dopro­wa­dzić do osią­gnię­cia celu (s.j.p. PWN); meto­da postę­po­wa­nia mają­ca dopro­wa­dzić do okre­ślo­ne­go celu stra­te­gicz­ne­go (Ireneusz Durlik, Inżyneria Zarządzania. Strategia i Projektowanie Systemów Produkcyjnych) 
  • ter­min
    ter­min wyraz lub wyra­że­nie o spe­cjal­nym zna­cze­niu w jakiejś dzie­dzi­nie (patrz też: nazwa, pojęcie) 
  • ter­tium non datur
    [wym. ter­cjum non datur, trze­ciej (moż­li­wo­ści) nie ma], pra­wo logicz­ne gło­szą­ce, że dwa zda­nia ze sobą sprzecz­ne nie mogą być jed­no­cze­śnie fał­szy­we (tak­że: pra­wo wyłą­czo­ne­go środka) 
  • tra­di­tio bre­vi manu
    jed­na z form prze­nie­sie­nia posia­da­nia, pole­ga na tym, iż prze­nie­sie­nie posia­da­nia jest samo­ist­ne i nastę­pu­je na mocy samej umo­wy mię­dzy stro­na­mi, np. prze­nie­sie­nie praw mająt­ko­wych do utwo­ru już wcze­śniej wyda­ne­go do zapo­zna­nia sie z nim, wyma­ga wyłącz­nie zwar­cia umo­wy i speł­nie­nia jej warun­ków, jakim jest np. akt zapła­ty (art. 351 KC). 
  • tra­di­tio lon­ga manu
    jed­na z form prze­nie­sie­nia posia­da­nia (insty­tu­cja pra­wa rze­czo­we­go ozna­cza­ją­ca fakt wła­da­nia rze­czą), pole­ga na wyda­niu rze­czy rozu­mia­nym jako jej udo­stęp­nie­niu (np. klu­czy do samo­cho­du, dedy­ko­wa­ne­go odno­śni­ka do pobra­niu pli­ku doku­men­tu z sie­ci Internet), któ­re dają fak­tycz­ną wła­dzę nad rze­czą (art. 348 KC). 
  • trój­kąt semiotyczny
    trój­kąt prze­sta­wia­ją­cy zwią­zek mię­dzy sym­bo­lem (zna­kiem, sło­wem), jego zna­cze­niem (defi­ni­cja), a rze­cza­mi (przed­mio­ta­mi) zna­czo­ny­mi (tak nazwa­ny­mi) (tak­że: Trójkąt Ullmanna) źr. Logika ogól­na, Grzegorz Malinowski, PWN 2010. 
  • UML
    Unified Modeling Language, nota­cja (sys­tem poję­cio­wy) opu­bli­ko­wa­ny przez orga­ni­za­cję Object Management Group, model poję­cio­wy dla ana­li­ty­ków i archi­tek­tów sys­te­mów, twór­ców opro­gra­mo­wa­nia a tak­że innych, w tym biz­ne­so­wych, zorien­to­wa­nych na obiek­to­wy para­dyg­mat ana­li­zy i projektowania.
  • usłu­ga
    dzia­łal­ność gospo­dar­cza, odpłat­ne świad­cze­nie czyn­no­ści zwią­za­nych z ofe­ro­wa­ny­mi umie­jęt­no­ścia­mi i wiedzą
  • usłu­ga aplikacji
    pra­ca w posta­ci prze­two­rze­nia infor­ma­cji (danych), wyko­na­na przez apli­ka­cję na rzecz (upraw­nio­ne­go) żąda­ją­ce­go reali­za­cji tej usłu­gi (na podst. Encyklopedia PWN: usłu­ga – świad­cze­nie, pra­ca na rzecz kogoś, patrz tak­że apli­ka­cja, SOA) 
  • WfMC
    Workflow Management Coalition, orga­ni­za­cja stan­da­ry­zu­ją­ca słow­nic­two w obsza­rze BPM (ang. Business Process Management), stro­na orga­ni­za­cji: wfmc​.org.
  • wie­dza
    ogół wia­do­mo­ści zdo­by­tych dzię­ki bada­niom, ucze­niu się itp.; też: zasób infor­ma­cji z jakiejś dzie­dzi­ny (źr. sł.j.p. PWN)
  • wyma­ga­nia
    zespół warun­ków, któ­rym ktoś lub coś musi odpo­wia­dać (źr. sł.j.p. PWN), opis cech okre­ślo­ne­go roz­wią­za­nia warun­ku­ją­cych jego przy­dat­ność w reali­za­cji celu orga­ni­za­cji, (opr. wł. J.Żeliński na pod­sta­wie SOA, MDA oraz publi­ka­cji IIBA), warun­kiem takim może być: zgod­ność usług apli­ka­cyj­nych z ich opi­sem (dane wej­ścio­we i wynik operacji/usługi), zgod­ność archi­tek­tu­ry roz­wią­za­nia z pro­jek­tem, zgod­ność logi­ki biz­ne­so­wej z jej opi­sem, zgod­ność z ogra­ni­cze­nia­mi nało­żo­ny­mi na roz­wią­za­nie; wyma­ga­nia ozna­cza się (moż­na) pozio­mem istot­no­ści: musi…, nie musi…, zale­ca się by…, nie zale­ca się by… (źr. RFC2119). 
  • wyma­ga­nia biznesowe
    ocze­ki­wa­nia wobec roz­wią­za­nia, wyra­żo­ne języ­kiem natu­ral­nym z per­spek­ty­wy przy­szłe­go użyt­kow­ni­ka tego roz­wią­za­nia (przez nie­go); klu­czo­wą cechą tych wyma­gań są potrze­by wyra­żo­ne w fir­mie CO a nie JAK, chce osią­gnąć użytkownik. 
  • XML
    (ang. eXtensible Markup Language, roz­sze­rzal­ny język znacz­ni­ków); inform. język for­mal­ny okre­śla­ją­cy uni­wer­sal­ny spo­sób zapi­su infor­ma­cji (doku­men­tów) przez pro­gra­my kom­pu­te­ro­we w spo­sób zawie­ra­ją­cy sfor­ma­to­wa­ny tekst oraz infor­ma­cje nie­tek­sto­we (meta­da­ne, odno­śni­ki do frag­men­tów doku­men­tu lub do innych doku­men­tów, rysun­ki itp.) np. moje dane to <imię>Jarosław</imię>, <nazwisko>Żeliński</nazwisko>, <email>j.zelinski@it-consulting.pl</email>; znacz­ni­ki: imię, nazwi­sko, ema­il, powin­ny mieć zde­fi­nio­wa­ne zna­cze­nia (meta­da­ne).
  • zada­nie
    ele­men­tar­na (nie­po­dziel­na) aktyw­ność, spo­sób jej reali­za­cji może być opi­sa­ny procedurą 
  • Zasada Kerckhoffs’a
    jed­na z pod­sta­wo­wych reguł współ­cze­snej kryp­to­gra­fii, zosta­ła sfor­mu­ło­wa­na pod koniec XIX wie­ku przez holen­der­skie­go kryp­to­lo­ga Augusta Kerckhoffs’a, mówi, że sys­tem kryp­to­gra­ficz­ny powi­nien być bez­piecz­ny nawet wte­dy, gdy są zna­ne wszyst­kie szcze­gó­ły jego dzia­ła­nia oprócz sekret­ne­go klu­cza; zasa­da ta może być roz­sze­rza­na tak­że na pro­ce­du­ry, to zna­czy, że bez­pie­czeń­stwo sys­te­mu nie powin­no zale­żeć od fak­tu ujaw­nie­nia pro­ce­dur utrzy­ma­nia jego bez­pie­czeń­stwa; zasa­da ta zosta­ła prze­for­mu­ło­wa­na (lub praw­do­po­dob­nie nie­za­leż­nie sfor­mu­ło­wa­na) przez ame­ry­kań­skie­go mate­ma­ty­ka Claude Shannon jako ? wróg zna sys­tem „, tj. ?nale­ży pro­jek­to­wać sys­te­my przy zało­że­niu, że wróg natych­miast się z nimi w peł­ni zapo­zna?; kon­cep­cja jest sze­ro­ko akcep­to­wa­na przez kryp­to­lo­gów, w prze­ci­wień­stwie do zasa­dy ?bez­pie­czeń­stwo poprzez zaciemnienie”. 
  • zwią­zek
    sto­su­nek mię­dzy rze­cza­mi, zja­wi­ska­mi itp. połą­czo­ny­mi ze sobą w jakiś spo­sób, sto­sun­ki łączą­ce ludzi opar­te na uczu­ciu, pokre­wień­stwie itp., kon­takt z kimś lub z czymś (SJP PWN), w nota­cji UML jest to aso­cja­cja i jej spe­cja­li­zo­wa­ne typy, są nimi: gene­ra­li­za­cja (spe­cja­li­za­cja, uogól­nie­nie), reali­za­cja, zależ­ność (w szcze­gól­no­ści zależ­ność uży­cia), kom­po­zy­cja (zwią­zek całość – część) 

Klasyczna recep­ta na spo­rzą­dze­nie dobrej defi­ni­cji spra­woz­daw­czej zale­ca, by zna­leźć naj­pierw genus pro­xi­mum (dosł. naj­bliż­szy rodzaj), tj. ter­min nad­rzęd­ny wzglę­dem tego, któ­ry defi­niu­je­my, a następ­nie sto­sow­nie zawę­zić jego zakres za pomo­cą dif­fe­ren­tia spe­ci­fi­ca (róż­ni­cy gatun­ko­wej), tj. zwro­tu opi­su­ją­ce­go wła­sno­ści, jakie przy­słu­gu­ją wyłącz­nie desy­gna­tom defi­nio­wa­ne­go wyra­że­nia. Według tej recep­ty uro­bio­ne są np.definicje: „<Domami> nazy­wa­my budyn­ki (genus pro­xi-mum) miesz­kal­ne (dif­fe­ren­tia spe­ci­fi­ca), <Fortel> to zacho­wa­nie (genus pro­xi-mum), któ­re spo­wo­do­wa­ło osią­gnię­cie cze­goś w spryt­ny spo­sób (dif­fe­ren­tia­spe­ci­fi­ca)”, „<Ambicja> jest pra­gnie­niem (genus pro­xi­mum) zdo­by­cia <uzna­nia, sta­wy, zaszczy­tów bądź wła­dzy> (dif­fe­ren­tia specifica). 

Źródła

Little, T. (2006). Schedule esti­ma­tion and uncer­ta­in­ty sur­ro­un­ding the cone of uncer­ta­in­ty. Software, IEEE, 23, 48 – 54. https://​doi​.org/​1​0​.​1​1​0​9​/​M​S​.​2​0​0​6​.82
Hołówka, T. (2012). Kultura logicz­na w przy­kła­dach (Wydawnictwo Naukowe PWN, Ed.). Wydawnictwo Naukowe PWN.